Wat er verandert, en wanneer
Alle smaken verdwijnen uit de e-vloeistof. Wat overblijft mag uitsluitend zijn samengesteld uit een lijst van 16 smaakstoffen die de minister vaststelt.
Vloeistoffen die daar niet aan beantwoorden mogen na die dag niet meer in de handel zijn. Het ontwerp-MB telt twee artikelen en houdt daarna op; een uitverkoopregeling staat er niet in.
Artikel 1. De enige toegestane smaakstoffen die als ingrediënten worden gebruikt in vloeistoffen met of zonder nicotine, zijn deze die zijn vastgesteld in bijlage.ontwerp-MB art. 1, bestand A, p. 5
Art. 2. § 1. Dit besluit treedt in werking op 1 september 2028. § 2. Vloeistoffen met of zonder nicotine die niet beantwoorden aan dit besluit mogen na deze datum niet meer in de handel zijn.ontwerp-MB art. 2, bestand A, p. 5
§ 13. Verpakkingseenheden, buitenverpakkingen en bijsluiters van navulverpakkingen bevatten geen enkele aanduiding van andere smaakstoffen dan die welke door de Minister zijn vastgesteld.ontwerp-KB, nieuw art. 4 § 13, bestand A, p. 2
Voordat wij één cijfer aanvallen
Het doel is juist. Jongeren horen niet aan de e-sigaret te beginnen, en de Belgische cijfers waarmee dit besluit wordt verdedigd, kloppen — de volgende akte zet ze zelf neer.
Deze site gaat over de weg ernaartoe: over wat er in de stukken staat, wat het bewijs draagt en wat niet, en wat er gebeurt als je deze maatregel op deze manier invoert.
Begin bij de cijfers van de overheid zelf; wie elke verdieping opent, is uren onderweg.
Bij de jongste leeftijdsgroep is het gebruik van de e-sigaret in vijf tot zes jaar van een marge een verschijnsel geworden. Dat is de reden dat er iets moet gebeuren.
België, de reden dat er iets moet gebeuren
Bij de 15- tot 24-jarigen ging het dagelijkse gebruik van de e-sigaret van 0,6% naar 6,3%; bij de hele bevolking vanaf vijftien jaar van 1,4% naar 2,8%.
Hoe je deze figuur leest- Op de as staat één indicator: dagelijks gebruik. De bron kent er drie met bijna dezelfde naam — ooit geprobeerd, momenteel, dagelijks — en die geven heel verschillende uitkomsten.
- De bovenste twee balken zijn de 15- tot 24-jarigen, de onderste twee de hele bevolking vanaf vijftien jaar. Beide groepen staan er met dezelfde twee meetmomenten.
- Elke balk draagt een stippelrand. Die betekent hier één ding: het rapport drukt nergens een marge, een standaardfout of een betrouwbaarheidsinterval af, en wij rekenen er geen bij.
- Voor de leeftijdsgroepen boven de vierentwintig geeft de bron geen waarden maar een spreiding. Daar staat dus geen balk; het bereik staat in de conclusiebalk.
- De as loopt door tot voorbij de hoogste balk, omdat de conclusiebalk het huidige gebruik ernaast legt en dat hoger uitkomt dan alles wat hier getekend staat.
Personen van 15 jaar en ouder in België, gevraagd in de Gezondheidsenquête over 2023-2024
Stippelrand: de bron geeft geen marge, of de waarde is nog niet tegen het origineel gelegd.
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| percentage dat dagelijks een e-sigaret gebruikt Dagelijks gebruik van de e-sigaret | 6,3% | — | 15-24-jarigen, België · 2023-2024 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p.7; p.14; p.24
Specifiek voor dagelijks gebruik is het percentage onder 15-24-jarigen gestegen van 0,6% in 2018 tot 6,3% in 2023-2024, het hoogste percentage van alle leeftijdsgroepen (25-75+: 0,3%-4,0%). |
| percentage dat dagelijks een e-sigaret gebruikt Dagelijks gebruik van de e-sigaret | 0,6% | — | 15-24-jarigen, België · 2018 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p.14; p.24
Specifiek voor dagelijks gebruik is het percentage onder 15-24-jarigen gestegen van 0,6% in 2018 tot 6,3% in 2023-2024 |
| percentage dat dagelijks een e-sigaret gebruikt (EC02_1) Dagelijks gebruik van de e-sigaret | 2,8% | — | bevolking 15 jaar en ouder, België · 2023-2024 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p.11 §1.1; p.26 Tabel 1
dan zien we dat 2,8% dit dagelijks gebruikt, 3,5% occasioneel, 15,4% vroeger maar nu niet meer en 78,3% dit nooit heeft gebruikt. |
| percentage dat dagelijks een e-sigaret gebruikt Dagelijks gebruik van de e-sigaret | 1,4% | — | bevolking 15 jaar en ouder, België · 2018 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p.26 Tabel 1
• dagelijks een e-sigaret gebruikt. | 1,4 | 2,8 |
| Het percentage van Sciensano toegepast op de Belgische bevolking van 15 jaar en ouder (Statbel, 1 januari 2026) — een eigen berekening, geen opgave van Sciensano of Statbel zelf. Het percentage draagt geen marge, dus rondt de uitkomst af op tienduizendtallen. | 630.000personen | — | bevolking 15 jaar en ouder, België · 2023-2024 | Eigen berekening · berekend als 6,3% * 9.990.175 / 100 · Sciensano meet het percentage zonder marge (Gezondheidsenquête, geen betrouwbaarheidsinterval bij deze rij); Statbel telt de bevolking exact, via het Rijksregister. De uitkomst erft daarom de onbepaalde steekproefonzekerheid van het percentage — er is geen marge bijgerekend — en is daarom afgerond op tienduizendtallen: een aantal tot op de persoon zou een precisie beloven die het percentage zelf niet draagt. Niet gebruikt: het Euromonitor-cijfer (383.900, via het belanghebbende handhavingsdossier) meet een nauwere populatie (volwassenen, niet 15 jaar en ouder) met een andere methode. |
eigen berekening: percentage uit de Gezondheidsenquête (p.7; p.11 §1.1; p.24; p.26 Tabel 1), toegepast op de bevolkingsstructuur van Statbel (peildatum 1 januari 2026)
In totaal geeft dus 6,3% aan momenteel een e-sigaret te gebruiken. |
Wat men hiertegen inbrengt
Dit is precies waarom het smaakverbod nodig is: de smaken trekken jongeren aan, en de cijfers laten zien wat dat oplevert.
Ons antwoord
Het eerste deel bestrijden wij niet en het tweede evenmin. Deze reeks is de reden dat er iets moet gebeuren, en wij zetten hem daarom vooraan in plaats van achteraan. Waar het betoog begint is bij de vraag die deze cijfers níet beantwoorden: of dit besluit, in deze vorm, met deze lijst en zonder de maatregelen die de raad erbij vroeg, die beweging keert. Dat is een vraag over bewijsvoering, niet over de wenselijkheid van het doel.
Akte 2 · Nederland, na het verbod
Eén land deed dit al
Nederland voerde in 2023 een smaakbeperking in en handhaaft haar sinds 2024. Negen maanden later is gemeten wat er gebeurde met mensen die al dampten, en het eerste wat die meting toont is een verhuizing: wie bleef dampen, bleef vrijwel volledig op de smaak die verboden werd. Die meting is de kern van het Nederlandse voorbeeld waar de Belgische motivering zich op beroept — en zij verdient het volledig te worden gelezen.
Wie bleef dampen, bleef vrijwel volledig op de smaak die verboden werd — en de ene toegelaten tabakssmaak ving die vraag niet op.
Nederland, negen maanden na het verbod
Nederland verbood de smaken in 2023. Deze boom volgt één groep dampers: waar zij negen maanden later in tweeën viel, en wat er in elke tak op volgde.
Hoe je deze figuur leest- De boom vertakt één keer, en op één plaats: de gemeten verdeling «hoe vaak dampt u nu?». Elke deelnemer valt daar in precies één stand en de standen tellen in de bron op tot honderd procent — daarom mag die balk in delen worden gesneden en mag onder elk deel een tak hangen.
- De linkertak bundelt de twee delen die samen «blijft dampen» zijn: minstens maandelijks (46,4% bij de 13- tot 24-jarigen, 51,0% bij de 25-plussers) en minder dan maandelijks (16,6% en 10,7%). Minder dampen hoort dus bij deze tak — wie in die tweede band zit, dampt nog.
- In de smaakknoop is het volle deel van de balk de bronwaarde — het percentage van de hele onderzochte groep — en de gearceerde kop onze omrekening naar de mensen die na het verbod nog dampten, met de deler uit de wortel: 63,0% en 61,7%.
- In de rechtertak wisselt de as, en dat staat er als een band tussen. Boven die band is gemeten hoe vaak iemand nog dampt, ongeacht de reden; onder die band schrijft de deelnemer de verandering zélf aan het verbod toe. Dat is een andere vraag met een ander aantal deelnemers: de twee reeksen staan naast elkaar, niet in elkaar.
- Elke knoop met een eigen noemerregel staat op een eigen vraag uit dezelfde studie. Dat het aantal deelnemers per vraag verschilt, komt doordat de auteurs per variabele ongeldige antwoorden hebben uitgesloten — niet doordat het andere mensen zijn.
Één groep, één vertakking, twee takken. De boom splitst op de enige sluitende verdeling die deze studie heeft — hoe vaak deze mensen negen maanden na het verbod nog dampten — en onder elke tak staat alleen wat de bron daar draagt, met haar eigen vraag en haar eigen aantal deelnemers in de kop. De takken zijn geen doorstroom: welke mensen van de ene meting in de volgende terechtkwamen, publiceert deze studie nergens.
Het vertrekpunt
Iedereen in deze groep dampte vóór het verbod minstens maandelijks. Negen maanden later valt zij in twee delen.
gemeten · hoe vaak zij nu dampen
De sluitende verdeling «hoe vaak dampt u nu?», per leeftijdsgroep: elke deelnemer valt in precies één stand en de standen tellen in de bron op tot honderd procent. Gemeten, ongeacht de reden — waarom iemand minderde of stopte, is een andere vraag en staat verder in de boom.
13 tot 24 jaar 494 deelnemers
25 jaar en ouder 412 deelnemers
En wat zij vóór het verbod gebruikten — dezelfde studie, een andere vraag:
Voorkeurssmaak vóór het verbod, met een eigen aantal deelnemers: 517 bij de 13- tot 24-jarigen. Meerdere antwoorden waren mogelijk, dus dit is geen verdeling en het is niet op de balk hierboven te delen.
- gebruikte een smaak die het verbod raakt · 13 tot 24 jaar 96,7% 96,7% prevalentie voor het verbod van: Now banned (Flavour use) n = 517 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2023 (retrospectief gerapporteerd in september 2024) 95,1 tot 98,3% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- gebruikte een smaak die het verbod raakt · 25 jaar en ouder 84,6% 84,6% prevalentie voor het verbod van: Now banned (Flavour use) n = 415 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2023 (retrospectief gerapporteerd in september 2024) 80,9 tot 88,3% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
-
De linkertak
Wie bleef dampen
gemeten · hoe vaak zij nu dampen
Dezelfde gemeten verdeling als in de wortel, dus dezelfde vraag en dezelfde deelnemers. Minder dampen hoort in deze tak: wie minder dan maandelijks dampt, dampt nog.
- blijft dampen, in welke frequentie ook · 13 tot 24 jaar 63,0% 63,0% aandeel dat na het verbod nog dampt, in welke frequentie ook; eigen berekening als 100 min de afgedrukte rij «Never» uit hetzelfde blok van tabel 1 n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- blijft dampen, in welke frequentie ook · 25 jaar en ouder 61,7% 61,7% aandeel dat na het verbod nog dampt, in welke frequentie ook; eigen berekening als 100 min de afgedrukte rij «Never» uit hetzelfde blok van tabel 1 n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- waarvan minder dan maandelijks · 13 tot 24 jaar 16,6% 16,6% prevalentie na het verbod van: Yearly (Frequency of vaping) n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 8,6 tot 24,6% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- waarvan minder dan maandelijks · 25 jaar en ouder 10,7% 10,7% prevalentie na het verbod van: Yearly (Frequency of vaping) n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 1,5 tot 19,9% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
-
Welke smaak zij gebruikten
Wie bleef dampen, bleef bij de smaken die het verbod raakt — de toegelaten tabakssmaak ving hen niet op.
gemeten · welke smaak zij gebruiken
Volle balk: het percentage van de hele onderzochte groep, zoals de studie het afdrukt — een andere vraag uit dezelfde tabel, met een eigen aantal deelnemers. Gearceerde kop: onze omrekening naar de mensen die na het verbod nog dampten, gedeeld door 63,0% bij de 13- tot 24-jarigen en door 61,7% bij de 25-plussers.
13 tot 24 jaar 517 deelnemers 81% Smaken die het verbod raakt: 51,3%, 45,2 tot 57,4% — omgerekend naar de resterende gebruikers: 81%, eigen berekening 51,3% 25 jaar en ouder 415 deelnemers 68% Smaken die het verbod raakt: 42,2%, 34,9 tot 49,5% — omgerekend naar de resterende gebruikers: 68%, eigen berekening 42,2%gemeten: percentage van de hele onderzochte groep gearceerd: omgerekend naar wie na het verbod nog dampte — eigen berekeningDeze smaken mogen in de Nederlandse winkel niet meer worden verkocht. Dit gebruik valt dus per definitie buiten de legale Nederlandse verkoop — dat is een uitspraak over de wet, niet over een circuit.
Van wie na het verbod nog dampte, gebruikte nog een verboden smaak:
- 13 tot 24 jaar 81% 81% aandeel van de 13- tot 24-jarigen die na het verbod nog dampten en daarbij nog een smaak gebruikten die het verbod raakt; eigen berekening n: twee noemers: 517 bij de smaakvraag, 494 bij de frequentievraag · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- 25 jaar en ouder 68% 68% aandeel van de 25-plussers die na het verbod nog dampten en daarbij nog een smaak gebruikten die het verbod raakt; eigen berekening n: twee noemers: 415 bij de smaakvraag, 412 bij de frequentievraag · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
-
En waar die smaak vandaan kwam
Het verbod haalde de smaak uit de Nederlandse winkel, niet uit de vape.
gemeten · waar zij die smaak kochten
Gevraagd aan de 472 mensen die negen maanden na het verbod nog verboden smaken gebruikten, over beide leeftijdsgroepen samen — een eigen tabel met een eigen aantal deelnemers, september 2024.
waar zij de smaak kochten
Fysieke winkel in het buitenland 35,6% in Duitsland 18,7% in België 11,8% Via iemand die ik ken 30,9% Webshop 20,1% Sociale media 13,3% Fysieke winkel in Nederland 12,1%geen aankoop
Eigen voorraad van vóór het verbod 27,8%Telt niet op tot honderd procent — er waren meerdere antwoorden mogelijk. En dit aantal deelnemers laat zich niet uit tabel 1 herleiden: die tabel impliceert een noemer van ongeveer 440, tabel 4 noemt er 472, en het artikel legt het verschil nergens uit. Wij rekenen op de noemer die de tabel zelf afdrukt.
Het vaakst en het minst genoemde aankoopkanaal:
- Fysieke winkel in het buitenland 35,6% 35,6% Aandeel van de mensen die negen maanden na het Nederlandse verbod nog verboden smaken gebruikten, dat daarvoor een fysieke winkel in het buitenland noemde. Meerdere antwoorden waren mogelijk. n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) 31,4 tot 40,0% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) Tabel 4 (p. 7) naar de studiepagina
- Fysieke winkel in Nederland 12,1% 12,1% Aandeel van dezelfde mensen dat een fysieke winkel in Nederland noemde. Meerdere antwoorden waren mogelijk. n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) 9,4 tot 15,3% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) Tabel 4 (p. 7) naar de studiepagina
-
De rechtertak
Wie volledig stopte
gemeten · hoe vaak zij nu dampen
Deze kop staat nog op de gemeten verdeling van de wortel: dampt niet meer, ongeacht de reden. Waarom iemand stopte, staat onder de band hieronder — en dat is een andere vraag.
- dampt niet meer (gemeten, ongeacht reden) · 13 tot 24 jaar 37,0% 37,0% Aandeel van de 13- tot 24-jarigen die vóór het Nederlandse verbod minstens maandelijks dampten, dat negen maanden later zei niet meer te dampen. Gemeten in de sluitende hoe-vaak-vraag en dus ongeacht de reden; waarom iemand stopte, is een andere vraag met een ander aantal deelnemers. n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 29,9 tot 44,1% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- dampt niet meer (gemeten, ongeacht reden) · 25 jaar en ouder 38,3% 38,3% Hetzelfde aandeel bij de 25-plussers: gemeten, ongeacht de reden. n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 30,7 tot 45,9% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
Hier wisselt de as
gemeten · hoe vaak zij nu dampen zelf-toeschrijving · niet gemeten
Wat hieronder staat, komt uit een andere vraag met een ander aantal deelnemers: niet «hoe vaak dampt u nu?» maar «schrijft u deze verandering aan het smaakverbod toe?». Het gemeten stoppen is groter dan het stoppen dat deelnemers zélf aan het verbod toeschrijven; een deel stopte dus om andere redenen, en hoeveel dat precies is zegt deze studie niet — zij kruist de twee vragen nergens. De cijfers boven en onder deze band staan daarom naast elkaar en niet in elkaar.
-
Zelf aan het verbod toegeschreven
Van wie zegt door het verbod gestopt te zijn, gebruikte een deel een vervangproduct.
zelf-toeschrijving · niet gemeten
Zelf-toeschrijving, 866 deelnemers, alleen over beide leeftijdsgroepen samen. De hele balk is de groep die zegt door het verbod met dampen gestopt te zijn; de deling erin verdeelt die groep zelf, niet de hele onderzochte groep.
zegt door het verbod gestopt te zijn 22,4% 26,8% geen aan het verbod toegeschreven vervangproduct: 73,2%, 66,5 tot 79,0% — wél een vervangproduct: 26,8% (niet vermeld) 73,2%gemeten: geen aan het verbod toegeschreven vervangproduct gearceerd: wél een vervangproduct — eigen berekening als de rest van dezelfde groepEen vervangproduct is in deze studie een aan het verbod toegeschreven toename of start van nicotinezakjes of snus, sigaretten, cigarillo's, een verhit tabaksproduct, waterpijp of iets anders. «Geen vervangproduct» zegt dus niets over roken: wie vóór het verbod rookte en op hetzelfde niveau blijft roken, schrijft die toename niet aan het verbod toe en valt binnen dit deel. Vóór het verbod rookte bijna de helft van de deelnemers, en de studie kruist dampstatus en rookstatus nergens.
De twee vragen naast elkaar, elk op haar eigen noemer:
Links de gemeten verdeling uit de wortel (494 en 412 deelnemers), rechts de toeschrijvingsvraag (866 deelnemers). Het verschil tussen de twee is geen getal: de studie geeft geen kruistabel en de aftrekking zou twee noemers en twee soorten meting kruisen.
- dampt niet meer (gemeten, ongeacht reden) · 13 tot 24 jaar 37,0% 37,0% Aandeel van de 13- tot 24-jarigen die vóór het Nederlandse verbod minstens maandelijks dampten, dat negen maanden later zei niet meer te dampen. Gemeten in de sluitende hoe-vaak-vraag en dus ongeacht de reden; waarom iemand stopte, is een andere vraag met een ander aantal deelnemers. n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 29,9 tot 44,1% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- dampt niet meer (gemeten, ongeacht reden) · 25 jaar en ouder 38,3% 38,3% Hetzelfde aandeel bij de 25-plussers: gemeten, ongeacht de reden. n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 30,7 tot 45,9% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina
- zegt door het verbod gestopt te zijn · 13 tot 24 jaar 20,0% 20,0% Aandeel van de 13- tot 24-jarigen dat zegt door het smaakverbod met dampen gestopt te zijn. Zelf-toeschrijving: de deelnemer legt het verband met het verbod, de meting niet. Andere vraag en ander aantal deelnemers dan het gemeten stoppen, en dus niet op elkaar af te trekken. n = 866 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 16,6 tot 23,8% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
- zegt door het verbod gestopt te zijn · 25 jaar en ouder 25,5% 25,5% Hetzelfde aandeel bij de 25-plussers: zegt door het verbod gestopt te zijn. n = 866 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) 21,4 tot 30,0% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
En wat er van die groep overblijft als je het vervangproduct eraf haalt:
- zegt door het verbod gestopt te zijn 22,4% 22,4% Aandeel van alle deelnemers dat zegt door het smaakverbod met dampen gestopt te zijn, over beide leeftijdsgroepen samen. Zelf-toeschrijving, geen gemeten effect. n = 866 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) 19,7 tot 25,3% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
- daarvan: geen aan het verbod toegeschreven vervangproduct 73,2% 73,2% Aandeel van de mensen die zeggen door het verbod met dampen gestopt te zijn dat géén aan het verbod toegeschreven vervangproduct gebruikte. Zegt niets over roken: wie al rookte en dat op hetzelfde niveau blijft doen, valt erbinnen. n: niet vermeld · deelnemers die door het smaakverbod stopten met dampen · 2024 (september) 66,5 tot 79,0% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) p. 6 naar de studiepagina
- daarvan: wél een vervangproduct 26,8% 26,8% Aandeel van de mensen die zeggen door het verbod met dampen gestopt te zijn dat wél een aan het verbod toegeschreven vervangproduct ging gebruiken — sigaretten het vaakst. Eigen berekening: het complement van het afgedrukte aandeel zonder vervangproduct. n: de studie drukt bij dit antwoord geen aantal deelnemers af; het staat op de deelnemers die zeggen door het verbod met dampen gestopt te zijn · deelnemers die door het smaakverbod stopten met dampen · 2024 (september) RIVM-studie (2026) p. 6 naar de studiepagina
- gestopt door het verbod én zonder vervangproduct, op de noemer van de vraag 16,4% 16,4% aandeel van de deelnemers dat zegt door het smaakverbod met dampen gestopt te zijn en daarbij geen aan het verbod toegeschreven vervangproduct gebruikte; eigen berekening n: 866 bij de attributievraag; bij het aandeel zonder vervangproduct drukt de studie geen aantal deelnemers af · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
De spiegelzijde — de rooktoename die deelnemers aan het verbod toeschrijven zit grotendeels niet in deze tak:
Weer een andere noemer: deze twee rijen staan op 1.005 deelnemers en alleen gepoold; de studie splitst ze niet naar leeftijd uit. Het laatste cijfer is onze berekening over twee noemers heen en draagt haar voorbehoud op haar eigen kaart.
- rookte al en rookt nu méér 10,0% 10,0% Aandeel van álle deelnemers dat zegt door het smaakverbod méér sigaretten te zijn gaan roken: mensen die vóór én ná het verbod rookten. Zelf-toeschrijving, en een ándere noemer dan de stoppersvraag. n = 1.005 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) 8,2 tot 12,0% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
- begon te roken (rookte in 2023 niet) 5,5% 5,5% Aandeel van álle deelnemers dat zegt door het smaakverbod te zijn beginnen roken — gemeten tegen de rookstatus van het jaar ervóór, niet tegen een levenslange rookgeschiedenis. Zelf-toeschrijving, dezelfde noemer als de rij hierboven. n = 1.005 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) 4,2 tot 7,1% 95%-betrouwbaarheidsinterval van de bron RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
- samen 15,5% 15,5% aandeel van alle deelnemers dat een toename van het roken aan het smaakverbod toeschrijft: rookte al en rookt nu méér, of begon te roken; eigen berekening als som van twee rijen van tabel 2 n = 1.005 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
- daarvan bij mensen die bléven dampen 68% 68% Aandeel van de aan het verbod toegeschreven rooktoename dat zit bij mensen die bléven dampen in plaats van bij wie stopte. Eigen berekening met twee voorbehouden: de uitsplitsing is op hele procenten afgerond, en de twee vragen tellen een verschillend aantal deelnemers; dit is de behoudende kant van die band. n: twee noemers: 866 bij het stoppen met dampen, 1.005 bij de rooktoename; de poster drukt bij haar uitsplitsing geen aantal deelnemers af · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) RIVM-studie (2026) Tabel 2 (p. 6) naar de studiepagina
Arcering 45°: eigen berekening of raming, geen gemeten waarde.
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| prevalentie na het verbod van: E-cigarette use (E-cigarette use) Dampt nog minstens maandelijks | 46,4%van n | SE 3,3 | n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'E-cigarette use', rij 'E-cigarette use', AYA
E-cigarette use | AYA | pre ban 100 | post ban 46.4 ± 3.3 | p <0.001 | change −53.6 (−49.2 tot −57.8) |
| prevalentie na het verbod van: Yearly (Frequency of vaping) Dampt nog, minder dan maandelijks | 16,6%van n | SE 4,1 | n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Frequency of vaping', rij 'Yearly', AYA
Yearly | AYA | pre ban - | post ban 16.6 ± 4.1 | p <0.001 | change 16.6 (13.2 tot 19.8) |
| prevalentie na het verbod van: Never (Frequency of vaping) Dampt niet meer (gemeten, ongeacht reden) | 37,0%van n | SE 3,6 | n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Frequency of vaping', rij 'Never', AYA
Never | AYA | pre ban - | post ban 37.0 ± 3.6 | p <0.001 | change 37.0 (32.6 tot 41.2) |
| prevalentie na het verbod van: E-cigarette use (E-cigarette use) Dampt nog minstens maandelijks | 51,0%van n | SE 3,4 | n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'E-cigarette use', rij 'E-cigarette use', Adults
E-cigarette use | Adults | pre ban 100 | post ban 51.0 ± 3.4 | p <0.001 | change −49.0 (−44.0 tot −53.7) |
| prevalentie na het verbod van: Yearly (Frequency of vaping) Dampt nog, minder dan maandelijks | 10,7%van n | SE 4,7 | n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Frequency of vaping', rij 'Yearly', Adults
Yearly | Adults | pre ban - | post ban 10.7 ± 4.7 | p <0.001 | change 10.7 (7.6 tot 13.6) |
| prevalentie na het verbod van: Never (Frequency of vaping) Dampt niet meer (gemeten, ongeacht reden) | 38,3%van n | SE 3,9 | n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Frequency of vaping', rij 'Never', Adults
Never | Adults | pre ban - | post ban 38.3 ± 3.9 | p <0.001 | change 38.3 (33.5 tot 42.9) |
| prevalentie na het verbod van: Now banned (Flavour use) Smaken die het verbod raakt | 51,3%van n | SE 3,1 | n = 517 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Flavour use', rij 'Now banned', AYA
Now banned | AYA | pre ban 96.7 ± 0.8 | post ban 51.3 ± 3.1 | p <0.001 | change −45.5 (−40.9 tot −49.6) |
| aandeel van de 13- tot 24-jarigen die na het verbod nog dampten en daarbij nog een smaak gebruikten die het verbod raakt; eigen berekening Smaken die het verbod raakt | 81%van de mensen die nog dampen | — | n: twee noemers: 517 bij de smaakvraag, 494 bij de frequentievraag · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 51,3% ÷ 63,0% × 100 · Twee aannames die de studie niet dekt: dat de smaakrespondenten dezelfde stopverhouding hebben als de frequentierespondenten (de blokken van tabel 1 hebben verschillende noemers en er is geen kruistabel), en dat geen enkele volledige stopper nog een huidige smaak rapporteerde. In aantallen gerekend komt dezelfde verhouding voor deze groep ongeveer vier punten hoger uit. |
Tabel 1 (p. 4), blokken 'Flavour use' en 'Frequency of vaping', AYA — eigen berekening
Now banned | AYA | pre ban 96.7 ± 0.8 | post ban 51.3 ± 3.1 | p <0.001 | change −45.5 (−40.9 tot −49.6) |
| prevalentie na het verbod van: Now banned (Flavour use) Smaken die het verbod raakt | 42,2%van n | SE 3,7 | n = 415 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | — |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Flavour use', rij 'Now banned', Adults
Now banned | Adults | pre ban 84.6 ± 1.9 | post ban 42.2 ± 3.7 | p <0.001 | change −42.4 (−37.4 tot −47.0) |
| aandeel van de 25-plussers die na het verbod nog dampten en daarbij nog een smaak gebruikten die het verbod raakt; eigen berekening Smaken die het verbod raakt | 68%van de mensen die nog dampen | — | n: twee noemers: 415 bij de smaakvraag, 412 bij de frequentievraag · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 42,2% ÷ 61,7% × 100 · Twee aannames die de studie niet dekt: dat de smaakrespondenten dezelfde stopverhouding hebben als de frequentierespondenten (de blokken van tabel 1 hebben verschillende noemers en er is geen kruistabel), en dat geen enkele volledige stopper nog een huidige smaak rapporteerde. In aantallen gerekend komt dezelfde verhouding voor deze groep ongeveer één punt hoger uit; bij de jongste groep is dat verschil ongeveer vier punten, en gepoold ongeveer drie. |
Tabel 1 (p. 4), blokken 'Flavour use' en 'Frequency of vaping', Adults — eigen berekening
Now banned | Adults | pre ban 84.6 ± 1.9 | post ban 42.2 ± 3.7 | p <0.001 | change −42.4 (−37.4 tot −47.0) |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Physical shop abroad (meerdere antwoorden mogelijk) Fysieke winkel in het buitenland | 35,6%van N | 95% BI 31,4 tot 40,0 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Physical shop abroad'
Physical shop abroad | AYA 30.2 (25.2 tot 35.9) | Adults 43.5 (36.6 tot 50.5) | Whole population 35.6 (31.4 tot 40.0) |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Via someone I know (meerdere antwoorden mogelijk) Via iemand die ik ken | 30,9%van N | 95% BI 26,9 tot 35,2 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Via someone I know'
Via someone I know | AYA 38.8 (33.3 tot 44.6) | Adults 19.4 (14.4 tot 25.6) | Whole population 30.9 (26.9 tot 35.2) |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Webshop (meerdere antwoorden mogelijk) Webshop | 20,1%van N | 95% BI 16,7 tot 24,0 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Webshop'
Webshop | AYA 18.1 (14.1 tot 23.1) | Adults 23.0 (17.6 tot 29.5) | Whole population 20.1 (16.7 tot 24.0) |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Social media (meerdere antwoorden mogelijk) Sociale media | 13,3%van N | 95% BI 10,6 tot 16,6 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Social media'
Social media | AYA 19.2 (15.0 tot 24.2) | Adults 4.7 (2.4 tot 8.8) | Whole population 13.3 (10.6 tot 16.6) |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Physical shop in the Netherlands (meerdere antwoorden mogelijk) Fysieke winkel in Nederland | 12,1%van N | 95% BI 9,4 tot 15,3 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Physical shop in the Netherlands'
Physical shop in the Netherlands | AYA 12.8 (9.4 tot 17.3) | Adults 11 (7.2 tot 16.3) | Whole population 12.1 (9.4 tot 15.3) |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Home stock from before the ban (meerdere antwoorden mogelijk) Eigen voorraad van vóór het verbod | 27,8%van N | 95% BI 23,9 tot 32,0 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Home stock from before the ban'
Home stock from before the ban | AYA 21.7 (17.3 tot 26.9) | Adults 36.6 (30.1 tot 43.7) | Whole population 27.8 (23.9 tot 32.0) |
| aandeel van de deelnemers die door het verbod stopten met dampen dat geen vervangproduct gebruikte geen aan het verbod toegeschreven vervangproduct | 73,2% | SE 3,2; 95% BI 66,5 tot 79,0 | n: niet vermeld · deelnemers die door het smaakverbod stopten met dampen · 2024 (september) | — |
p. 6, RESULTS, Predictors and product use outcomes
"most consumers who quit vaping due to the ban did not use substitution (73.2% ± 3.2%; 95% CI 66.5% to 79.0%)" |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Physical shop abroad - Germany (meerdere antwoorden mogelijk) in Duitsland | 18,7%van N | 95% BI 15,4 tot 22,5 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Physical shop abroad - Germany'
Physical shop abroad - Germany | AYA 15.4 (SE 2.2 (43/279)) | Adults 22.9 (SE 3.1 (43/188)) | Whole population 18.7 (15.4 tot 22.5) |
| aandeel dat na het verbod verboden smaken betrekt via: Physical shop abroad - Belgium (meerdere antwoorden mogelijk) in België | 11,8%van N | 95% BI 9,2 tot 15,1 | n = 472 · alle deelnemers die na het verbod verboden smaken bleven gebruiken · 2024 (september) | — |
Tabel 4 (p. 7), rij 'Physical shop abroad - Belgium'
Physical shop abroad - Belgium | AYA 9.3 (SE 1.7 (26/279)) | Adults 15.4 (SE 2.6 (29/188)) | Whole population 11.8 (9.2 tot 15.1) |
| aandeel dat na het verbod nog dampt, in welke frequentie ook; eigen berekening als 100 min de afgedrukte rij «Never» uit hetzelfde blok van tabel 1 | 63,0%van n | — | n = 494 · adolescenten en jongvolwassenen 13-24 jaar die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 100 − 37,0% · Rekenkundig gesloten: de vier frequentierijen en «Never» tellen in de bron op tot honderd procent, dus is het complement van «Never» het aandeel dat nog dampt. Geen inhoudelijke aanname. |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Frequency of vaping', rij 'Never', AYA — eigen berekening (100 − Never)
Never | AYA | pre ban - | post ban 37.0 ± 3.6 | p <0.001 | change 37.0 (32.6 tot 41.2) |
| aandeel dat na het verbod nog dampt, in welke frequentie ook; eigen berekening als 100 min de afgedrukte rij «Never» uit hetzelfde blok van tabel 1 | 61,7%van n | — | n = 412 · volwassenen 25 jaar en ouder die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 100 − 38,3% · Rekenkundig gesloten: de vier frequentierijen en «Never» tellen in de bron op tot honderd procent, dus is het complement van «Never» het aandeel dat nog dampt. Geen inhoudelijke aanname. |
Tabel 1 (p. 4), blok 'Frequency of vaping', rij 'Never', Adults — eigen berekening (100 − Never)
Never | Adults | pre ban - | post ban 38.3 ± 3.9 | p <0.001 | change 38.3 (33.5 tot 42.9) |
| aandeel van de mensen die zeggen door het smaakverbod met dampen gestopt te zijn dat wél een aan het verbod toegeschreven vervangproduct gebruikte; eigen berekening als het complement van de afgedrukte 73,2 procent | 26,8%van wie zegt door het verbod gestopt te zijn | — | n: de studie drukt bij dit antwoord geen aantal deelnemers af; het staat op de deelnemers die zeggen door het verbod met dampen gestopt te zijn · deelnemers die door het smaakverbod stopten met dampen · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 100 − 73,2% · Eén aftrekking binnen één antwoord: het artikel drukt af welk deel van deze groep geen vervangproduct gebruikte, en de rest van diezelfde groep gebruikte er wél een. Geen inhoudelijke aanname. Wat een vervangproduct is, staat op p. 3 van het artikel: een aan het verbod toegeschreven toename of start van nicotinezakjes of snus, sigaretten, cigarillo's, een verhit tabaksproduct, waterpijp of iets anders — dus niet uitsluitend sigaretten. |
p. 6, RESULTS, «Predictors and product use outcomes of flavour ban-induced quitting» — eigen berekening (100 − het afgedrukte aandeel)
"most consumers who quit vaping due to the ban did not use substitution (73.2% ± 3.2%; 95% CI 66.5% to 79.0%)" |
| aandeel van de deelnemers dat zegt door het smaakverbod met dampen gestopt te zijn en daarbij geen aan het verbod toegeschreven vervangproduct gebruikte; eigen berekening | 16,4%van n | — | n: 866 bij de attributievraag; bij het aandeel zonder vervangproduct drukt de studie geen aantal deelnemers af · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 22,4% × 73,2% ÷ 100 · Eén vermenigvuldiging van twee aandelen die op hetzelfde analysebestand staan: het deel dat zegt door het verbod gestopt te zijn, en daarbinnen het deel dat geen vervangproduct gebruikte. Dit getal mag nooit «rookvrij» heten: «geen vervangproduct» betekent dat de deelnemer géén toename of start van een ander nicotineproduct aan het verbod toeschrijft, en wie vóór het verbod rookte en op hetzelfde niveau blijft roken valt er dus binnen. Vóór het verbod rookte 45,7 procent van de steekproef, dus is dat geen randgeval. De studie kruist dampstatus en rookstatus nergens. |
Tabel 2 (p. 6), rij 'Quit', Whole population, en p. 6, RESULTS, «Predictors and product use outcomes» — eigen berekening
Quit | Whole population/Whole sample | 22.4 ± 1.4 | 95% CI 19.7 tot 25.3 |
| aandeel van alle deelnemers dat een toename van het roken aan het smaakverbod toeschrijft: rookte al en rookt nu méér, of begon te roken; eigen berekening als som van twee rijen van tabel 2 | 15,5%van n | — | n = 1.005 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 10,0% + 5,5% · De twee rijen sluiten elkaar op sigarettenniveau uit: de ene is gevraagd aan wie vóór én ná het verbod sigaretten gebruikte, de andere aan wie ná het verbod begon. Eén persoon kan niet in beide zitten, en beide staan op dezelfde gepoolde noemer, dus is de som rekenkundig toelaatbaar. Zij staat niet in het artikel en blijft zelf-toeschrijving: de deelnemer legt het verband met het verbod, niet de meting. |
Tabel 2 (p. 6), rijen 'Uses replacement – Cigarettes' en 'Initiated replacement – Cigarettes', Whole population — eigen berekening (som)
Uses replacement - Cigarettes | Whole population/Whole sample | 10.0 ± 0.9 | 95% CI 8.2 tot 12.0 |
| aandeel van de aan het smaakverbod toegeschreven rooktoename dat zit bij mensen die bléven dampen in plaats van bij mensen die stopten; eigen berekening | 68%van de toegeschreven rooktoename | — | n: twee noemers: 866 bij het stoppen met dampen, 1.005 bij de rooktoename; de poster drukt bij haar uitsplitsing geen aantal deelnemers af · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) | Eigen berekening · berekend als 100 − (13% + 9%) × 22,4% ÷ (10,0% + 5,5%) · De poster van juni 2025 drukt bij de mensen die door het verbod met dampen stopten één uitsplitsing af die het artikel niet drukt: welk deel van hen vaker sigaretten rookte en welk deel begon te roken. Samen is dat het deel van de rooktoename dat bij de stoppers zit; de rest zit bij mensen die bleven dampen. Twee voorbehouden horen erbij en zijn niet weg te denken. De poster rondt op hele procenten af. En de twee documenten rekenen met verschillende aantallen deelnemers — 866 bij het stoppen, 1.005 bij de rooktoename — zodat de uitkomst van de rekenwijze afhangt: in percentages gerekend komt zij op ongeveer twee derde uit, in aantallen op ongeveer driekwart. Wat er staat is de behoudende kant van die band. De poster is dezelfde studie en geen tweede bron. |
Tabel 2 (p. 6), rijen 'Quit', 'Uses replacement – Cigarettes' en 'Initiated replacement – Cigarettes', en de poster van juni 2025, tekstblok Results — eigen berekening
Uses replacement - Cigarettes | Whole population/Whole sample | 10.0 ± 0.9 | 95% CI 8.2 tot 12.0 |
Wat men hiertegen inbrengt
Deze boom laat vooral zien dat het verbod werkte: het gebruik van verboden smaken kelderde, veel mensen minderden en een deel stopte helemaal. En de auteurs bevelen zélf een internationale invoering aan, precies omdat gebruikers over de grens uitwijken — een Belgisch verbod sluit dus mede de route die 11,8% van deze groep noemde.
Ons antwoord
Dat het gebruik in deze groep daalde, bestrijden wij niet: het staat hier in de wortel en in de linkertak, en het is de eerlijke uitkomst van deze meting. Ook de aanbeveling van de auteurs nemen wij over in plaats van er een tegencijfer tegenover te zetten. Het verandert wel wat de maatregel is. Er blijft een route over de grens over — Duitsland werd vaker genoemd dan België — en de winst hangt vervolgens af van gelijktijdige invoering elders én van handhaving, twee voorwaarden die in de Belgische ontwerpteksten niet staan. En deze studie bevroeg alleen mensen die vóór het verbod al dampten: over wie er ná het verbod mee zou beginnen, zegt zij niets, en dat schrijven de auteurs zelf.
Dezelfde studie, in haar eigen woorden
De auteurs noemen hun verbod effectief, bevelen Europese invoering aan — en schrijven zelf op wat zij niet hebben gemeten.
Wat deze bron zelf besluit, wat andere bronnen daar tegenover zetten en wat zij uitdrukkelijk niet vaststelt, staat rubriek voor rubriek op haar cijferpagina. Hier staat de vaststelling met het citaat waarop zij rust.
Het letterlijke citaat
We conclude that the Dutch e-cigarette flavour ban effectively reduced vaping among both youth and adult users of e-cigarettes, without prompting widespread substitution with potentially more harmful products, such as cigarettes.Wij concluderen dat het Nederlandse smaakverbod voor e-sigaretten het dampen onder zowel jonge als volwassen gebruikers van e-sigaretten effectief heeft verminderd, zonder dat het tot een brede overstap naar mogelijk schadelijker producten zoals sigaretten heeft geleid. p. 8, kop CONCLUSION
Nederland, dezelfde jaren, de nationale statistiek
Bij de Nederlandse 12- tot 18-jarigen is geen daling aantoonbaar; de daling zit bij de 18-plussers.
Hoe je deze figuur leest- De streep staat op de ingang van het verbod, 1 januari 2023. De handel mocht haar voorraad nog uitverkopen tot 1 januari 2024; die termijn staat niet als tweede markering in het beeld, omdat de figuur één moment aanwijst en geen periode.
- Twee panelen, twee bevolkingsgroepen, elk met een eigen verticale as. Eén as voor allebei zou de jongste groep tot een streep langs de onderrand maken.
- De twee lijnen in een paneel meten twee gedragingen bij dezelfde mensen. Zij tellen niet op en vormen geen verdeling: iemand kan beide doen en iemand kan geen van beide doen.
- De twee toetsen zijn niet dezelfde: de jeugdreeks is op elk paar opeenvolgende jaren getoetst, de volwassenenreeks op het begin- en het eindjaar van dat ene verschil. Het hoogste punt van de jeugdreeks ligt op 7,6%.
- Het verschil bij de volwassenen is te lezen als een beleid dat aanslaat, én als een volwassen gebruiker die wegvalt terwijl de jeugd niet aantoonbaar beweegt. Beide lezingen staan hier, want de figuur draagt ze allebei.
- Het roken kruipt in het jeugdpaneel op, van 5,6% naar 7,9%. Voorzichtig lezen: de banden zijn breed, en het dieptepunt van de reeks — 4,2% in 2020 — is een coronajaar. Vanaf dat dieptepunt gerekend lijkt de stijging groter dan zij vanaf het beginjaar is.
- Het roken daalt bij de volwassenen gestaag, van 21,7% naar 17,8%, met smalle banden.
- De gekleurde lijn is het gebruik van de e-sigaret, de grijze streeplijn het roken. Beide dragen hun naam aan het einde van de lijn.
- Het lichte vlak om elke lijn is het betrouwbaarheidsinterval dat de tabel per cel afdrukt. Overlappen twee jaren elkaars vlak, dan is het verschil tussen die twee jaren met deze reeks niet vast te stellen — in geen van beide richtingen.
- De reeks over de e-sigaret begint in het eerste jaar waarin de tabel er een cijfer voor draagt; eerdere jaren bestaan er niet, ook niet leeg. Het rookcijfer loopt in de bron verder terug en staat hier op hetzelfde venster.
- De vraagstelling over de e-sigaret is in de loop van de reeks van formulering veranderd. De statistiekbank zegt zelf niet vanaf welk jaar de reeks onderling vergelijkbaar is, en wij zeggen het er niet bij.
12 tot 18 jaar
Personen van 12 tot 18 jaar in particuliere huishoudens in Nederland
18 jaar of ouder
Personen van 18 jaar of ouder in particuliere huishoudens in Nederland
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 0,4% | 95%-interval 0,1-1,4 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2019 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2019JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2019» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 0,4% | 95%-interval 0,1-1,5 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2020 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2020JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2020» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 1,3% | 95%-interval 0,6-2,7 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2021 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2021JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2021» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 3,7% | 95%-interval 2,5-5,4 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2022 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2022JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2022» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 6,1% | 95%-interval 4,5-8,2 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2023 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2023JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2023» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 7,6% | 95%-interval 5,9-9,8 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2024 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2024JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2024» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 7,0% | 95%-interval 5,4-9,2 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2025 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2025JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2025» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 5,6% | 95%-interval 4,1-7,7 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2019 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2019JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2019» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 4,2% | 95%-interval 2,8-6,3 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2020 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2020JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2020» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 6,4% | 95%-interval 4,6-8,8 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2021 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2021JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2021» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 6,6% | 95%-interval 5,0-8,8 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2022 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2022JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2022» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 7,2% | 95%-interval 5,4-9,5 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2023 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2023JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2023» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 7,5% | 95%-interval 5,8-9,7 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2024 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2024JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2024» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 7,9% | 95%-interval 6,1-10,1 | Leeftijd: 12 tot 18 jaar; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2025 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='52020 '; Perioden='2025JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 12 tot 18 jaar» × «2025» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 1,6% | 95%-interval 1,4-2,0 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2019 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2019JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2019» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 1,1% | 95%-interval 0,9-1,4 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2020 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2020JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2020» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 1,4% | 95%-interval 1,1-1,8 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2021 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2021JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2021» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 2,8% | 95%-interval 2,4-3,2 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2022 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2022JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2022» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 3,9% | 95%-interval 3,4-4,4 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2023 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2023JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2023» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 3,1% | 95%-interval 2,7-3,6 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2024 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2024JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2024» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > E-sigaret, 12 jaar of ouder E-sigaret | 2,4% | 95%-interval 2,1-2,8 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2025 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom ESigaret12JaarOfOuder_14; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2025JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«E-sigaret, 12 jaar of ouder» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2025» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 21,7% | 95%-interval 20,8-22,7 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2019 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2019JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2019» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 20,2% | 95%-interval 19,1-21,3 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2020 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2020JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2020» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 20,6% | 95%-interval 19,5-21,7 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2021 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2021JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2021» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 18,9% | 95%-interval 18,0-19,8 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2022 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2022JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2022» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 19,0% | 95%-interval 18,1-20,0 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2023 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2023JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2023» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 18,2% | 95%-interval 17,3-19,2 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2024 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2024JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2024» |
| Rookgedrag, 12 jaar of ouder > Rookstatus > Rokers Roken | 17,8% | 95%-interval 16,9-18,7 | Leeftijd: 18 jaar of ouder; personen in particuliere huishoudens in Nederland · 2025 | — |
StatLine 85457NED, TypedDataSet, kolom Rokers_1; Persoonskenmerken='20300 '; Perioden='2025JJ00'; Marges MW00000 (waarde), MOG0095 (ondergrens), MBG0095 (bovengrens)
«Rokers» × «Leeftijd: 18 jaar of ouder» × «2025» |
Wat men hiertegen inbrengt
Het dampen onder Nederlandse jongeren staat na het smaakverbod hoger dan ervoor; deze reeks laat dat zelf zien.
Ons antwoord
De reeks laat inderdaad een hogere stand zien dan in het beginjaar, en wij zetten dat hier zelf neer. Wat zij niet laat zien is één jaar waarin de beweging buiten de onzekerheid van het jaar ervoor valt — omhoog niet en omlaag niet. Wie de stijging aan het verbod toeschrijft en wie de knik van 7,6% naar 7,0% aan het verbod toeschrijft, zet met dezelfde reeks dezelfde stap die zij niet draagt.
Nederland, hetzelfde ministerie, een tweede rapport
Het rapport telt 87% van de bevraagde vapers bij de illegale handel; uit elkaar gelegd rust daarvan maar 2% op de verkoopwijze alleen.
Hoe je deze figuur leest- Elke balk is een aandeel van de bevraagde vapers. De zeven combinaties in het bovenste blok sluiten elkaar uit, maar wij tellen ze niet op: die som staat niet in de bron.
- Het middelste blok bekijkt elke indicator afzonderlijk, het bovenste blok in gezamenlijkheid — eindnoot 29 van het rapport zegt dat de twee analyses daarom uiteenlopen.
- Enkel de verkoopwijze verklaart 2%, terwijl het rapport op die indicator afzonderlijk 72% als legaal boekt. Het schrijft er zelf bij dat het feitelijk de aankoopwijze meet, en aankoop is niet verboden.
- Bij de nicotine-indicator is 51% onbekend; het rapport noemt uitspraken over die indicator zelf «lastig».
- Smaak telt bij een aankoop in het buitenland als legaal (eindnoot 28): de meeste buurlanden kennen geen smaakverbod. De volumegrens is daarentegen in EU-verband vastgelegd; de balk toont de classificatie van de onderzoekers (71%), en het rapport meet daarnaast rechtstreeks ≥ 49%. Beide staan er, nooit de ene zonder de andere.
- Van wie tot de illegale groep is gerekend, behoort 10% volgens het rapport tot een tussencategorie die «formeel niet illegaal, maar wel ongewenst» is; dezelfde groep is elders in het rapport 9% van alle bevraagde vapers. Beide lezingen staan hier, wij kiezen er niet tussen.
- Het vierde blok splitst de combinatie e-vloeistof + smaak per leeftijdsgroep (53% tegenover 29%); het aantal bevraagde vapers per leeftijdsgroep staat nergens in het rapport.
- Het onderste blok is dezelfde uitsplitsing, breder geteld: het aandeel per leeftijdsgroep dat een vape gebruikt met een of meer illegale indicatoren — 98% bij de tien- tot achttienjarigen, 93% bij de achttien- tot achtentwintigjarigen. Voor de oudste groep drukt het rapport het spiegelbeeld af: 16% valt daar volledig binnen het legale aanbod, wat neerkomt op 84% erbuiten — dat laatste is onze aftrekking en staat daarom niet als balk maar hier, met de arcering van een eigen berekening. Ook hier: het aantal bevraagden per leeftijdsgroep staat nergens in het rapport.
- De stippelrand op elke balk betekent: de bron geeft geen marge, en wij rekenen er geen bij.
Bureau Beke 2025 primaire bron definitieve versie onder voorbehoud
Alle balken behalve het onderste blok zijn aandelen van 501 gewogen bevraagde vapers (2025). Het rapport noemt geen veldwerkperiode en drukt nergens een betrouwbaarheidsinterval af; in het onderste blok is elke balk een aandeel binnen één leeftijdsgroep, en het aantal bevraagden per groep staat nergens in het rapport.
Waaruit de telling bestaat — zeven combinaties die elkaar uitsluiten
Te veel e-vloeistof + smaak anders dan tabak 36% Verkoopwijze + e-vloeistof + smaak 16% Enkel te veel e-vloeistof 13% Enkel smaak anders dan tabak 10% E-vloeistof + verkoopwijze 6% Smaak + verkoopwijze 3% Enkel de verkoopwijze 2%Elke indicator afzonderlijk — het aandeel dat figuur 3.9 als illegaal boekt
Smaak anders dan tabak 72% Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) 71% Verkoopwijze — feitelijk de aankoopwijze 28% Hoeveelheid nicotine — grotendeels onbekend 1%De combinatie e-vloeistof + smaak, per leeftijdsgroep — aantal bevraagden per groep niet vermeld
10 tot 18 jaar 53% 18 tot 28 jaar 54% 28 jaar en ouder 29%Een of meer illegale indicatoren, per leeftijdsgroep — aantal bevraagden per groep niet vermeld
Een of meer illegale indicatoren · 10 tot 18 jaar 98% Een of meer illegale indicatoren · 18 tot 28 jaar 93%Dit zijn aandelen van bevraagde personen — geen hoeveelheden en geen euro's. De zeven combinatiebalken vormen samen de telling, maar hun som staat niet in de bron en staat dus ook hier niet.
Stippelrand: de bron geeft geen marge, of de waarde is nog niet tegen het origineel gelegd.
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| combinatie: hoeveelheid e-vloeistof (puffs) overschreden én illegale smaak Te veel e-vloeistof + smaak anders dan tabak | 36% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 69, §3.3
In ruim een derde van de gevallen (36%) maken respondenten gebruik van vapes die de toegestane hoeveelheid e-vloeistof (aantal puffs) overschrijden in combinatie met een illegale smaak (anders dan tabak). |
| combinatie: illegale verkoopwijze én hoeveelheid e-vloeistof overschreden én smaak anders dan tabak Verkoopwijze + e-vloeistof + smaak | 16% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, §3.3
Wat volgt, is dat 16 procent van de respondenten gebruikmaakt van vapes afkomstig van de illegale markt, omdat zij vapes verkrijgen die op een illegale wijze zijn verkocht in combinatie met het overschrijden van de toegestane hoeveelheid e-vloeistof en smaak (anders dan tabak). |
| enkel de hoeveelheid e-vloeistof overschreden Enkel te veel e-vloeistof | 13% | — | n = 63 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, §3.3
Een deel van de respondenten gebruikt vapes van de illegale markt doordat de vapes enkel de hoeveelheid e-vloeistof overschrijden (13%) |
| enkel niet voldoen aan de legale smaak Enkel smaak anders dan tabak | 10% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, §3.3
of enkel niet voldoen aan de legale smaak van vapes (10%) |
| combinatie: hoeveelheid e-vloeistof én verkoopwijze E-vloeistof + verkoopwijze | 6% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, §3.3
en de hoeveelheid e-vloeistof en verkoopwijze (6%) |
| combinatie: smaak én verkoopwijze Smaak + verkoopwijze | 3% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, §3.3
In mindere mate is er sprake van de combinatie van smaak en verkoopwijze (3%) |
| enkel de verkoopwijze Enkel de verkoopwijze | 2% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, §3.3
In 2 procent van de gevallen is sprake van de illegale markt vanwege enkel de verkoopwijze van de vape. |
| illegaal op de indicator 'smaak' Smaak anders dan tabak | 72% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 3.9, p. 68
Smaak — Illegaal 72% |
| illegaal op de indicator 'hoeveelheid e-vloeistof (puffs)' Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) | 71% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 3.9, p. 68
Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) — Illegaal 71% |
| illegaal op de indicator 'verkoopwijze' Verkoopwijze — feitelijk de aankoopwijze | 28% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 3.9, p. 68; toelichting p. 67
blijkt dat iets meer dan een kwart (28%) van de vapers (onder meer) gebruikmaakt van vapes die afkomstig zijn van de illegale markt vanwege de manier waarop de vapes zijn verkocht |
| illegaal op de indicator 'hoeveelheid nicotine' Hoeveelheid nicotine — grotendeels onbekend | 1% | — | n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 3.9, p. 68
Hoeveelheid nicotine — Illegaal 1% |
| combinatie hoeveelheid e-vloeistof én smaak anders dan tabak 10 tot 18 jaar | 53% | — | n: niet vermeld · vapende jongeren (10 tot 18 jaar) · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, tekstkader
Ruim de helft van de jongeren (53%) en jongvolwassenen (54%) maakt gebruik van vapes van de illegale markt door het overschrijden van de toegestane hoeveelheid e-vloeistof (aantal puffs) in combinatie met de smaak (anders dan tabak). |
| combinatie hoeveelheid e-vloeistof én smaak anders dan tabak 18 tot 28 jaar | 54% | — | n: niet vermeld · vapende jongvolwassenen (18 tot 28 jaar) · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, tekstkader
jongvolwassenen (54%) |
| combinatie hoeveelheid e-vloeistof én smaak anders dan tabak 28 jaar en ouder | 29% | — | n: niet vermeld · vapende volwassenen (28 jaar en ouder) · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, tekstkader
Dit geldt voor een aanzienlijk kleiner deel van de volwassenen (28 jaar en ouder); 29 procent. |
| gebruikt vapes met een of meer illegale indicator(en) Een of meer illegale indicatoren · 10 tot 18 jaar | 98% | — | n: niet vermeld · vapende respondenten van 10 tot 18 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, tekstkader 'Vapegebruik onder jongeren en jongvolwassenen'
toont een nadere analyse onder de vapende respondenten dat een groot deel van de jongeren (10 tot 18 jaar; 98%) en jongvolwassenen (18 tot 28 jaar; 93%) gebruikmaken van vapes met een of meer illegale indicator(en) |
| gebruikt vapes met een of meer illegale indicator(en) Een of meer illegale indicatoren · 18 tot 28 jaar | 93% | — | n: niet vermeld · vapende respondenten van 18 tot 28 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 70, tekstkader
jongvolwassenen (18 tot 28 jaar; 93%) |
| aandeel van de bevraagde vapers wier product op de indicator «hoeveelheid e-vloeistof (puffs)» binnen de Europese grens blijft; eigen berekening als het complement van het afgedrukte indicatoraandeel | 29% | — | n: 501 gewogen vapende respondenten — dezelfde noemer als het indicatoraandeel · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 | Eigen berekening · berekend als 100 − 71% · Eén aftrekking binnen één afgedrukte cel: het rapport boekt het indicatoraandeel als illegaal, en de rest van dezelfde noemer dus niet. Omdat de directe meting van hetzelfde rapport — minimaal negenenveertig procent geeft zélf een puffaantal boven de grens op — een ondergrens is, is dit complement een bóvengrens op wie werkelijk binnen de grens blijft. |
eigen berekening (100 − het indicatoraandeel), dezelfde tabelcel als het indicatoraandeel
Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) — Illegaal 71% |
| aandeel van de bevraagde vapende 28-plussers dat niet volledig binnen het legale aanbod valt; eigen berekening als het complement van het afgedrukte aandeel dat er wél binnen valt | 84% | — | n: niet vermeld — het rapport geeft nergens het aantal bevraagde vapers per leeftijdsgroep · vapende volwassenen (28 jaar en ouder) · 2025 | Eigen berekening · berekend als 100 − 16% · Eén aftrekking binnen één afgedrukte cel: het rapport zegt welk deel van deze leeftijdsgroep volledig binnen het legale aanbod valt, en de rest van diezelfde groep dus niet. Geen inhoudelijke aanname. Wat er níet uit volgt is een aantal: het rapport vermeldt nergens hoeveel bevraagde vapers elke leeftijdsgroep telt, en dat voorbehoud reist met dit cijfer mee. |
p. 70, tekstkader 'Vapegebruik onder jongeren en jongvolwassenen' — eigen berekening (100 − het afgedrukte aandeel)
Van deze (volwassen) respondenten, maakt slechts 16 procent gebruik van vapes die toebehoren aan de legale markt. |
Wat men hiertegen inbrengt
Dit rapport bewijst dat het Nederlandse smaakverbod is mislukt: 87% van de vapers zit bij de illegale handel, en dat staat België ook te wachten.
Ons antwoord
Die conclusie dragen deze cijfers niet, en wij trekken haar niet. Het getal telt bevraagde personen die aan één of meer van vier kenmerken voldoen — niet hoeveel er ergens omgaat. Slechts 2% valt eronder enkel vanwege de verkoopwijze, terwijl het rapport diezelfde indicator afzonderlijk voor 72% als legaal boekt; bij 10% van de illegaal getelde groep gaat het volgens het rapport zelf om een tussencategorie die «formeel niet illegaal» is; en het rapport noemt zijn eigen schatting grof en zijn onderzoek een eerste verkenning. Wat er wél overeind blijft, is precies ons punt: ≥ 49% van de bevraagde vapers geeft zelf een puffaantal boven de Europese grens op, en op diezelfde indicator boekt het rapport 71% als illegaal — een grens die in de héle Unie geldt en toch wordt omzeild.
Wat wij hiermee niet beweren
Wij lezen dit percentage niet als een marktaandeel of een omzetcijfer: het telt bevraagde personen, en het rapport noemt de bijbehorende schatting zelf grof. Wij tellen de zeven combinatiebalken niet op — die optelling maakt de bron niet. Wij tekenen geen marges: de bron geeft er geen. Op de volume-indicator tonen wij de classificatie van de onderzoekers (71%) en de directe meting van het rapport (≥ 49%) altijd samen — nooit de eerste zonder de tweede, en nooit met een volumemaat erbij, want wat het rapport daar meet is een puffaantal en geen inhoudsmaat van het apparaat. En over de leeftijdsgroepen beweren wij niets sterkers dan de bron draagt: wij nemen haar eigen bewoording over («een of meer illegale indicatoren»), wij zetten er geen aantallen onder — die staan nergens in het rapport — en de onderste balk is een aftrekking op het afgedrukte spiegelbeeld, geen tweede meting.
Denemarken verbood in april 2021 de verkoop van e-sigaretten met fruit-, snoep- of andere zoete smaken. Dat verbod is milder dan het Belgische plan — tabak én menthol bleven er toegelaten — en het werkt op een ander niveau: Denemarken verbiedt smaken als zodanig en laat de receptuur vrij, terwijl het Belgische ontwerp voorschrijft uit welke stoffen een smaak nog gemaakt mag worden.
Denemarken, jonge gebruikers, najaar 2024
De verboden smaakcategorieën zijn bij jonge Denen de norm gebleven.
Hoe je deze figuur leest- Meerdere antwoorden per persoon mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit en tellen niet op tot honderd.
- Mannen en vrouwen zijn apart bevraagd; de bron drukt geen gecombineerd cijfer af, dus rekenen wij er ook geen uit.
- De verbodsdatum komt uit de markering die het rapport zelf in zijn tijdreeksfiguren zet; het rapport noemt geen overgangs- of uitverkooptermijn.
- De meting verbindt haar reeksen zelf nergens aan het smaakverbod; wat hier staat is smaakgebruik op één moment, geen effectmeting.
Deense gebruikers van e-sigaretten van vijftien tot negenentwintig jaar, najaar 2024; mannen en vrouwen apart bevraagd, meerdere antwoorden per persoon mogelijk.
Arcering 135°: uit een figuur afgelezen, niet uit een tabel overgenomen. Stippelrand: de bron geeft geen marge, of de waarde is nog niet tegen het origineel gelegd.
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| gebruikt e-sigaretten met smaak van fruit, snoep of een andere zoete smaak; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Fruit, snoep of zoet — verboden | 84,7% | — | n = 340 · mannen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Mænd (n=340)» × «Frugt, slik eller anden sød smag» → «84,7 %» |
| gebruikt e-sigaretten met smaak van fruit, snoep of een andere zoete smaak; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Fruit, snoep of zoet — verboden | 90,3% | — | n = 531 · vrouwen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Kvinder (n=531)» × «Frugt, slik eller anden sød smag» → «90,3 %» |
| gebruikt e-sigaretten met smaak van spearmint of een andere mint; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Spearmint of andere mint — verboden | 19,4% | — | n = 340 · mannen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Mænd (n=340)» × «Spearmint eller anden mint» → «19,4 %» |
| gebruikt e-sigaretten met smaak van spearmint of een andere mint; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Spearmint of andere mint — verboden | 13,2% | — | n = 531 · vrouwen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Kvinder (n=531)» × «Spearmint eller anden mint» → «13,2 %» |
| gebruikt e-sigaretten met smaak van menthol; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Menthol — toegelaten | 22,8% | — | n = 340 · mannen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Mænd (n=340)» × «Mentol» → «22,8 %» |
| gebruikt e-sigaretten met smaak van menthol; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Menthol — toegelaten | 15,4% | — | n = 531 · vrouwen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Kvinder (n=531)» × «Mentol» → «15,4 %» |
| gebruikt e-sigaretten met smaak van tabak; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Tabak — toegelaten | 5,5% | — | n = 340 · mannen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Mænd (n=340)» × «Tobak» → «5,5 %» |
| gebruikt e-sigaretten met smaak van tabak; meerdere antwoorden mogelijk; de categorieën sluiten elkaar niet uit Tabak — toegelaten | 3,6% | — | n = 531 · vrouwen van 15 t/m 29 jaar die e-sigaretten gebruiken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.3.1, s. 56
«Figur 5.3.1. Smage i e-cigaretter (2024), opdelt på køn» × «Kvinder (n=531)» × «Tobak» → «3,6 %» |
Denemarken, 15- tot 17-jarigen, zes metingen tussen 2020 en 2024
Ná het Deense smaakverbod verdrievoudigde het dampen in de jongste gemeten leeftijdsgroep.
Hoe je deze figuur leest- Zes metingen, geen zes jaren: 2021 draagt er twee. De eerste ligt in het eerste kwartaal van dat jaar, de tweede in het najaar, en het rapport verbindt ze zelf nergens tot één jaarwaarde. Wij middelen ze daarom niet.
- De verbodsdatum valt tussen die twee metingen. Het rapport zet die markering zelf in zijn tijdreeksfiguren over smaak; bij déze reeks zet het er geen. De band is dus van ons — dezelfde datum, uit dezelfde bron, op een figuur waar de bron hem niet trekt.
- De zes punten staan hier op gelijke afstand. In het rapport staat de tijdas op tijd: tussen de twee metingen van 2021 liggen acht maanden en tussen de andere twaalf. De vorm van de knik verandert daardoor, de waarden niet.
- Er is geen marge en geen aantal respondenten per meting. Het rapport drukt die aantallen alleen af voor de hele groep van vijftien tot negenentwintig jaar, niet voor de leeftijdsgroepen apart. Zonder marge is van geen enkele jaarbeweging te zeggen of zij binnen de ruis valt.
- De reeks meet gebruik en geen aankoop, en zij zegt niets over waar dat gebruik vandaan komt.
Hoeveel jongeren dampen
Deense vijftien- tot zeventienjarigen die zeggen dagelijks of af en toe e-sigaretten te gebruiken. Het rapport geeft bij deze figuur geen aantal respondenten per meting en geen marge.
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| gebruikt e-sigaretten dagligt eller lejlighedsvist (legenda: «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)») Gebruikt e-sigaretten | 4,5% | — | 15- t/m 17-jarigen in Denemarken · 2020 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.1.6, s. 48
«Figur 5.1.6. E-cigaretter (2020-2024), opdelt på aldersgrupper» × «15-17 år» × «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)» × «2020» → «4,5» |
| gebruikt e-sigaretten dagligt eller lejlighedsvist (legenda: «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)») Gebruikt e-sigaretten | 3,5% | — | 15- t/m 17-jarigen in Denemarken · 2021a | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.1.6, s. 48
«Figur 5.1.6. E-cigaretter (2020-2024), opdelt på aldersgrupper» × «15-17 år» × «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)» × «2021a» → «3,5» |
| gebruikt e-sigaretten dagligt eller lejlighedsvist (legenda: «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)») Gebruikt e-sigaretten | 3,3% | — | 15- t/m 17-jarigen in Denemarken · 2021b | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.1.6, s. 48
«Figur 5.1.6. E-cigaretter (2020-2024), opdelt på aldersgrupper» × «15-17 år» × «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)» × «2021b» → «3,3» |
| gebruikt e-sigaretten dagligt eller lejlighedsvist (legenda: «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)») Gebruikt e-sigaretten | 10,1% | — | 15- t/m 17-jarigen in Denemarken · 2022 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.1.6, s. 48
«Figur 5.1.6. E-cigaretter (2020-2024), opdelt på aldersgrupper» × «15-17 år» × «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)» × «2022» → «10,1» |
| gebruikt e-sigaretten dagligt eller lejlighedsvist (legenda: «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)») Gebruikt e-sigaretten | 10,0% | — | 15- t/m 17-jarigen in Denemarken · 2023 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.1.6, s. 48
«Figur 5.1.6. E-cigaretter (2020-2024), opdelt på aldersgrupper» × «15-17 år» × «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)» × «2023» → «10,0» |
| gebruikt e-sigaretten dagligt eller lejlighedsvist (legenda: «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)») Gebruikt e-sigaretten | 14,3% | — | 15- t/m 17-jarigen in Denemarken · 2024 | Uit een figuur afgelezen · Geen marge of niet gecontroleerd |
figuur 5.1.6, s. 48
«Figur 5.1.6. E-cigaretter (2020-2024), opdelt på aldersgrupper» × «15-17 år» × «Bruger (dagligt/lejlighedsvist)» × «2024» → «14,3» |
Wat men hiertegen inbrengt
Denemarken liet tabak én menthol toe; dat is een ander verbod dan het Belgische, dus deze cijfers zeggen niets over België.
Ons antwoord
Het Deense verbod is inderdaad milder — en dat is precies het punt: zelfs mét twee toegelaten smaken bleven de verboden categorieën na drieënhalf jaar veruit de meest gebruikte onder jonge dampers. Een strengere lijst maakt de kloof tussen regel en gedrag groter, niet kleiner. De volledige vergelijking van de vier landen, met alle voorbehouden, staat één klik verder.
Een besluit dat op handhaving rekent, moet zeggen hoeveel handhaving het bedoelt — en in de ontwerpteksten staat daarover niets.
Antwerpen, de schaal van de stroom
In één jaar zijn er 72.501 scans uitgevoerd op een stroom die de bron op 7.000.000 zet: 1,04% — een verhouding die wij zelf hebben gerekend.
Hoe je deze figuur leest- Het bovenste spoor is één jaar stroom, op ware schaal. Het gemeten deel staat er ook op ware schaal in, en dat is de vaststelling: op deze schaal is het nauwelijks te zien.
- Het onderste spoor is hetzelfde begin, uitvergroot tot het venster dat op het bovenste spoor is aangegeven. De twee schuine lijnen ertussen laten zien hoever die vergroting gaat.
- Alle percentages op deze figuur zijn door ons gerekend en dragen daarom een arcering en een ⚪. De bron drukt de twee getallen in twee verschillende secties af en verbindt ze nergens.
- Teller en noemer komen niet aantoonbaar uit dezelfde populatie. De zin met de stroom slaat op deze haven; de zin met de scans noemt niet wát er gescand is en noemt geen plaats. Het bericht telt negen mobiele scanners in België, waarvan vijf in Antwerpen — het scancijfer kan dus landelijk zijn.
- De ambitie staat als een band en niet als een streep, omdat de bron een bereik noemt. Er hoort geen jaartal bij: de bron schrijft «op termijn».
- De schuif eronder is een model. De formule staat in beeld, de uitkomst is gearceerd, en de aanname waarop zij rust is een vinkje dat u kunt uitzetten.
Het hele spoor is één jaar stroom
7.000.000 7.000.000 aantal dat jaarlijks passeert; in de bron voluit geschreven als «zeven miljoen» haven van Antwerpen · 2026 (uitspraak in een artikel van 2 maart 2026) ondergrens; de bron schrijft «meer dan» zoals de bron dit getal zelf kwalificeert Europese Commissie in België (2026) Sectie «Slim scannen» naar de studiepagina Wat er volgens de bron in een jaar door de haven gaat — een ondergrens: de bron schrijft «meer dan», en die zin noemt geen goederensoort en geen plaats
Hetzelfde spoor, het begin ervan uitvergroot
- Gescand in één jaar 72.501 72.501 Het aantal scans dat de douane in een jaar uitvoerde. Het bericht schrijft niet wát er gescand is en noemt geen plaats; scans en containers zijn niet hetzelfde. niet benoemd in de zin · 2025 Europese Commissie in België (2026) Sectie «Samen sterker» naar de studiepagina 1,04% 1,04% het aantal scans van 2025 gedeeld door het aantal dat volgens de bron jaarlijks door de haven passeert n: geen noemer in de bron: de twee getallen staan in twee verschillende secties · haven van Antwerpen · scans 2025; jaarstroom volgens een uitspraak in een artikel van 02-03-2026 Europese Commissie in België (2026) eigen berekening op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker» naar de studiepagina De bron noemt niet wát er gescand is en noemt geen plaats.
- Ambitie «op termijn» 350.000 350.000 ondergrens van de door de douane genoemde ambitie «op termijn» haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · niet benoemd; de bron schrijft «op termijn» Europese Commissie in België (2026) Sectie «Samen sterker» naar de studiepagina tot 400.000 400.000 bovengrens van de door de douane genoemde ambitie «op termijn» haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · niet benoemd; de bron schrijft «op termijn» Europese Commissie in België (2026) Sectie «Samen sterker» naar de studiepagina 5,00% 5,00% de ondergrens van de door de douane genoemde ambitie, gedeeld door het aantal dat volgens de bron jaarlijks door de haven passeert n: geen noemer in de bron · haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · de bron noemt bij de ambitie geen jaar en schrijft «op termijn» Europese Commissie in België (2026) eigen berekening op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker» naar de studiepagina tot 5,71% 5,71% de bovengrens van de door de douane genoemde ambitie, gedeeld door het aantal dat volgens de bron jaarlijks door de haven passeert n: geen noemer in de bron · haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · de bron noemt bij de ambitie geen jaar en schrijft «op termijn» Europese Commissie in België (2026) eigen berekening op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker» naar de studiepagina De ambitie geldt volgens de bron ook voor andere havens en luchthavens; de noemer is alleen deze haven.
Wat een hogere controlegraad zou vragen
Eén rekensom, en zij staat er helemaal. Neem het personeelsbestand dat het verslag op zijn peildatum noemt, vermenigvuldig het met de graad die u wilt halen, en deel door de graad van nu. Wat eruit komt is een orde van grootte en geen prognose.
Zo is het gerekend 3.199 × 1 ÷ 1,04%
3.076 medewerkers, bij deze graad en onder de aanname hieronder
Zonder dat verband is er geen uitkomst. Wat overblijft is de vraag: hoeveel mensen, techniek en tijd kost het om dit deel van de stroom te vergroten — en staat dat ergens in de stukken?
Zo is het gerekend 3.199 × 5 ÷ 1,04%
15.380 medewerkers, bij deze graad en onder de aanname hieronder
Zonder dat verband is er geen uitkomst. Wat overblijft is de vraag: hoeveel mensen, techniek en tijd kost het om dit deel van de stroom te vergroten — en staat dat ergens in de stukken?
Zo is het gerekend 3.199 × 20 ÷ 1,04%
61.519 medewerkers, bij deze graad en onder de aanname hieronder
Zonder dat verband is er geen uitkomst. Wat overblijft is de vraag: hoeveel mensen, techniek en tijd kost het om dit deel van de stroom te vergroten — en staat dat ergens in de stukken?
- Personeelsbestand op de peildatum van het verslag 3.199 3.199 personeelsbestand van de AADA op de peildatum van de door de administratie meegedeelde gegevens AADA · 31 december 2017 Rekenhof (2019) p. 6 naar de studiepagina
- De graad van nu, door ons gerekend 1,04% 1,04% het aantal scans van 2025 gedeeld door het aantal dat volgens de bron jaarlijks door de haven passeert n: geen noemer in de bron: de twee getallen staan in twee verschillende secties · haven van Antwerpen · scans 2025; jaarstroom volgens een uitspraak in een artikel van 02-03-2026 Europese Commissie in België (2026) eigen berekening op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker» naar de studiepagina
Drie dingen die deze figuur niet zegt. Een scan is geen fysieke opening, en één scan is niet per definitie één passage: de bron noemt niet wát er gescand is. De zin met de scans noemt bovendien geen plaats, terwijl de noemer wél op deze haven slaat — hetzelfde bericht telt negen mobiele scanners in België en vijf in Antwerpen, dus het scancijfer kan een landcijfer op een havennoemer zijn. En «meer dan zeven miljoen» is een ondergrens, dus is elk percentage dat ermee wordt gerekend een bovengrens.
Arcering 45°: eigen berekening of raming, geen gemeten waarde.
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| aantal dat jaarlijks passeert; in de bron voluit geschreven als «zeven miljoen» De stroom waarop wordt gedeeld | 7.000.000niet benoemd in de zin; de voorafgaande zin spreekt over containers | ondergrens; de bron schrijft «meer dan» | haven van Antwerpen · 2026 (uitspraak in een artikel van 2 maart 2026) | — |
Sectie «Slim scannen», alinea 1, eerste twee zinnen
De douane kan onmogelijk elke container openen. Jaarlijks passeren er meer dan zeven miljoen. |
| in totaal uitgevoerde scans; de zin noemt niet wat er gescand is Uitgevoerde scans | 72.501scans | — | niet benoemd in de zin · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
Sectie «Samen sterker», alinea 3, eerste zin
In 2025 werden in totaal 72.501 scans uitgevoerd. |
| ondergrens van de door de douane genoemde ambitie «op termijn» De genoemde ambitie | 350.000scans per jaar | — | haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · niet benoemd; de bron schrijft «op termijn» | Geen marge of niet gecontroleerd |
Sectie «Samen sterker», alinea 3, tweede zin
De ambitie ligt veel hoger: op termijn wil de douane uitbreiden naar 350.000 tot 400.000 scans per jaar, niet alleen in de haven van Antwerpen, maar ook in andere (lucht)havens. |
| bovengrens van de door de douane genoemde ambitie «op termijn» De genoemde ambitie | 400.000scans per jaar | — | haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · niet benoemd; de bron schrijft «op termijn» | Geen marge of niet gecontroleerd |
Sectie «Samen sterker», alinea 3, tweede zin
De ambitie ligt veel hoger: op termijn wil de douane uitbreiden naar 350.000 tot 400.000 scans per jaar, niet alleen in de haven van Antwerpen, maar ook in andere (lucht)havens. |
| personeelsbestand van de AADA op de peildatum van de door de administratie meegedeelde gegevens Het personeelsbestand van de administratie | 3.199medewerkers | — | AADA · 31 december 2017 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 6, §1.1.2 en voetnoot 4
Momenteel zijn dat er 3.1994. [de laatste 4 is het nummer van voetnoot 4, die luidt:] Gegevens meegedeeld door de administratie op 31 december 2017. |
| het aantal scans van 2025 gedeeld door het aantal dat volgens de bron jaarlijks door de haven passeert | 1,04%van de jaarstroom | — | n: geen noemer in de bron: de twee getallen staan in twee verschillende secties · haven van Antwerpen · scans 2025; jaarstroom volgens een uitspraak in een artikel van 02-03-2026 | Eigen berekening · berekend als 72.501 ÷ 7.000.000 × 100 · De bron legt deze twee getallen nergens naast elkaar: zij noemt geen percentage, geen verhouding en geen zin die ze verbindt. Drie dingen horen bij deze uitkomst. Ten eerste is «meer dan zeven miljoen» een ondergrens, dus is dit percentage een bovengrens. Ten tweede noemt de zin met dat getal geen zelfstandig naamwoord; het woord container staat in de zin ervóór, en de eenheid van de rij zegt dat ook. Ten derde noemt de zin met de scans niet wat er gescand is, en is één scan niet per definitie één passage — een scan is bovendien geen fysieke opening. |
eigen berekening op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker»
In 2025 werden in totaal 72.501 scans uitgevoerd. |
| de ondergrens van de door de douane genoemde ambitie, gedeeld door het aantal dat volgens de bron jaarlijks door de haven passeert | 5,00%van de jaarstroom | — | n: geen noemer in de bron · haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · de bron noemt bij de ambitie geen jaar en schrijft «op termijn» | Eigen berekening · berekend als 350.000 ÷ 7.000.000 × 100 · De ambitie geldt volgens de bron niet alleen voor deze haven maar ook voor andere (lucht)havens, terwijl de noemer alleen deze haven is. Deze verhouding is dus een bovengrens op een bovengrens, en zij draagt geen jaartal: de bron schrijft «op termijn». |
eigen berekening op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker»
De ambitie ligt veel hoger: op termijn wil de douane uitbreiden naar 350.000 tot 400.000 scans per jaar, niet alleen in de haven van Antwerpen, maar ook in andere (lucht)havens. |
| de bovengrens van de door de douane genoemde ambitie, gedeeld door het aantal dat volgens de bron jaarlijks door de haven passeert | 5,71%van de jaarstroom | — | n: geen noemer in de bron · haven van Antwerpen en andere (lucht)havens · de bron noemt bij de ambitie geen jaar en schrijft «op termijn» | Eigen berekening · berekend als 400.000 ÷ 7.000.000 × 100 · Zie de ondergrens van dezelfde ambitie: de teller slaat op meer plaatsen dan de noemer, en de bron noemt geen jaar. |
eigen berekening op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker»
De ambitie ligt veel hoger: op termijn wil de douane uitbreiden naar 350.000 tot 400.000 scans per jaar, niet alleen in de haven van Antwerpen, maar ook in andere (lucht)havens. |
| de omvang die het personeelsbestand van 31 december 2017 zou hebben bij een controlegraad van één procent, onder de aanname dat de inzet recht evenredig meeschaalt | 3.076medewerkers | — | n: geen noemer: dit is een raming, geen telling · de administratie als geheel, niet een scanploeg · personeelsbestand op 31 december 2017; de doelgraad is een scenario en geen meting | Eigen berekening · berekend als 3.199 × 1 ÷ 1,04% · Drie dingen die deze uitkomst begrenzen, en zij horen alle drie zichtbaar bij het getal. Ten eerste is dit een lineair model: het neemt aan dat tien keer zoveel nakijken tien keer zoveel mensen kost, terwijl schaalvoordelen, techniek en risicoselectie dat verband kunnen breken — de lezer kan die aanname hierboven uitzetten. Ten tweede is het personeelsbestand dat van de hele administratie op één peildatum in 2017, en niet de bezetting van een scanploeg; het is dus een grootheid van de verkeerde soort en het is oud. Ten derde deelt de raming door een verhouding die wij zelf uit twee losse zinnen hebben gerekend. Wat deze reeks kan tonen is een orde van grootte en niets fijners. Twee dingen over de rekenwijze zelf. De deler is de gétoonde verhouding en dus de afgeronde: de formule deelt door de twee decimalen die in beeld staan, niet door de onafgeronde breuk. Op de onafgeronde deler komt de raming ongeveer een halve procent hoger uit; wat er staat, is wat de formule ernaast doet. En deze rij blijft in de narekentabel staan ook wanneer de aanname hierboven is uitgezet — de tabel somt op wat de figuur declareert, en het uitzetten van het vinkje haalt de uitkomst uit beeld en niet uit de opgave. |
eigen berekening op p. 6, §1.1.2 en op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker»
Momenteel zijn dat er 3.1994. [de laatste 4 is het nummer van voetnoot 4, die luidt:] Gegevens meegedeeld door de administratie op 31 december 2017. |
| de omvang die het personeelsbestand van 31 december 2017 zou hebben bij een controlegraad van vijf procent, onder de aanname dat de inzet recht evenredig meeschaalt | 15.380medewerkers | — | n: geen noemer: dit is een raming, geen telling · de administratie als geheel, niet een scanploeg · personeelsbestand op 31 december 2017; de doelgraad is een scenario en geen meting | Eigen berekening · berekend als 3.199 × 5 ÷ 1,04% · Zie de stand van één procent: lineair model, personeelsbestand van de hele administratie op één peildatum in 2017, en een deler die wij zelf hebben gerekend. Wat deze reeks kan tonen is een orde van grootte en niets fijners. Twee dingen over de rekenwijze zelf. De deler is de gétoonde verhouding en dus de afgeronde: de formule deelt door de twee decimalen die in beeld staan, niet door de onafgeronde breuk. Op de onafgeronde deler komt de raming ongeveer een halve procent hoger uit; wat er staat, is wat de formule ernaast doet. En deze rij blijft in de narekentabel staan ook wanneer de aanname hierboven is uitgezet — de tabel somt op wat de figuur declareert, en het uitzetten van het vinkje haalt de uitkomst uit beeld en niet uit de opgave. |
eigen berekening op p. 6, §1.1.2 en op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker»
Momenteel zijn dat er 3.1994. [de laatste 4 is het nummer van voetnoot 4, die luidt:] Gegevens meegedeeld door de administratie op 31 december 2017. |
| de omvang die het personeelsbestand van 31 december 2017 zou hebben bij een controlegraad van twintig procent, onder de aanname dat de inzet recht evenredig meeschaalt | 61.519medewerkers | — | n: geen noemer: dit is een raming, geen telling · de administratie als geheel, niet een scanploeg · personeelsbestand op 31 december 2017; de doelgraad is een scenario en geen meting | Eigen berekening · berekend als 3.199 × 20 ÷ 1,04% · Zie de stand van één procent: lineair model, personeelsbestand van de hele administratie op één peildatum in 2017, en een deler die wij zelf hebben gerekend. Wat deze reeks kan tonen is een orde van grootte en niets fijners. Twee dingen over de rekenwijze zelf. De deler is de gétoonde verhouding en dus de afgeronde: de formule deelt door de twee decimalen die in beeld staan, niet door de onafgeronde breuk. Op de onafgeronde deler komt de raming ongeveer een halve procent hoger uit; wat er staat, is wat de formule ernaast doet. En deze rij blijft in de narekentabel staan ook wanneer de aanname hierboven is uitgezet — de tabel somt op wat de figuur declareert, en het uitzetten van het vinkje haalt de uitkomst uit beeld en niet uit de opgave. |
eigen berekening op p. 6, §1.1.2 en op de secties «Slim scannen» en «Samen sterker»
Momenteel zijn dat er 3.1994. [de laatste 4 is het nummer van voetnoot 4, die luidt:] Gegevens meegedeeld door de administratie op 31 december 2017. |
Wat men hiertegen inbrengt
Een smaakverbod hoeft niet aan de grens te worden gehandhaafd. De inspectie controleert winkels en webshops, en dáár is de handhaving wél op schaal.
Ons antwoord
Dat is grotendeels juist, en het is ook onze eigen gevolgtrekking verderop in deze akte: waar de stroom door zichtbare winkels loopt, is handhaving meetbaar. Deze figuur gaat over het deel dat niet door een winkel loopt. Zij zegt niet dat handhaving zinloos is, en zij is geen verwijt aan wie het werk doet; zij zegt hoe groot de stroom is waarop een grensmaatregel zou moeten werken, en dat een besluit dat op handhaving rekent, ergens moet zeggen hoeveel handhaving het bedoelt. In de ontwerpteksten staat daarover niets.
Dertig landen, één maand
Waaronder het werd aangegeven
De onderschepte zendingen waren aangegeven onder een brede verscheidenheid aan goederen, zonder overheersende categorie — en het bericht laat die opsomming zelf open.
Nederland, waar de vape vandaan komt
Onder alle maandelijkse dampers staan vrienden en bekenden bovenaan; onder wie alleen smaakjesvapes gebruikt, staat de winkel eerste.
Hoe je deze figuur leest- De schakelaar wisselt tussen twee groepen uit hetzelfde onderzoek: alle jongeren die maandelijks dampen, en de kleinere groep daarbinnen die uitsluitend smaakjesvapes gebruikt.
- De rangorde van de balken verandert niet mee. Zou zij dat wel doen, dan zou het oog bij elke wissel eerst de volgorde moeten herlezen en de omkering juist missen. Kijk naar de lengte.
- In de tweede stand staan acht lege plaatsen. Het rapport splitst voor die groep alleen de twee grootste kanalen uit; de andere acht publiceert het niet, en wij vullen ze niet in.
- Elke balk draagt een stippelrand: het rapport geeft bij deze vraag geen marge, en wij rekenen er geen bij.
- De onderste rij is geen verkooppunt maar een antwoordoptie: «ik koop nooit zelf een vape». Zij staat onder een scheidslijn, want zij hoort niet in de rangorde van de kanalen.
Gevraagd aan 385 jongeren van 12 tot en met 25 jaar. Maximaal drie antwoorden per persoon.
Waar zij de vape kopen
Via vrienden of bekenden 31% In een tabakswinkel of vapeshop 30% Via een dealer 20% Via een webshop 11% Via sociale media 9% In een supermarkt 8% Bij een benzinepomp 8% In een tijdschriftenwinkel 5% Anders 5%Geen aankoop
Ik koop nooit zelf een vape 10%Deze reeks telt niet op tot honderd en is geen verdeling: er waren maximaal 3 antwoorden per persoon mogelijk, en de tien antwoorden samen komen in de brede groep op 137% uit — een optelling die wij zelf hebben gemaakt, want het rapport telt ze niet op. Er valt dus geen marktaandeel uit af te leiden. En de vragenlijst kent geen antwoordoptie «in het buitenland»: die woorden komen alleen voor als een van de drie voorbeelden bij het vrije veld «anders», zonder aantal.
Gevraagd aan 309 jongeren van 12 tot en met 25 jaar. Maximaal drie antwoorden per persoon.
Waar zij de vape kopen
Via vrienden of bekenden 26% In een tabakswinkel of vapeshop 28% Via een dealer Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet. Via een webshop Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet. Via sociale media Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet. In een supermarkt Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet. Bij een benzinepomp Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet. In een tijdschriftenwinkel Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet. Anders Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet.Geen aankoop
Ik koop nooit zelf een vape Voor deze groep publiceert het rapport dit kanaal niet.Deze reeks telt niet op tot honderd en is geen verdeling: er waren maximaal 3 antwoorden per persoon mogelijk, en de tien antwoorden samen komen in de brede groep op 137% uit — een optelling die wij zelf hebben gemaakt, want het rapport telt ze niet op. Er valt dus geen marktaandeel uit af te leiden. En de vragenlijst kent geen antwoordoptie «in het buitenland»: die woorden komen alleen voor als een van de drie voorbeelden bij het vrije veld «anders», zonder aantal.
Stippelrand: de bron geeft geen marge, of de waarde is nog niet tegen het origineel gelegd.
| Wat het meet | Waarde | Onzekerheid | Noemer | Kwaliteit | Vindplaats en citaat |
|---|---|---|---|---|---|
| koopt vapes meestal via vrienden of bekenden Via vrienden of bekenden | 31% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8. Antwoorden van jongeren die maandelijks vapen (12- t/m 25-jarigen) op de vraag 'Waar koop jij meestal zelf je vapes?'. — Via vrienden of bekenden 31% |
| koopt de vapes via vrienden of bekenden Via vrienden of bekenden | 26% | — | n = 309 · maandelijkse vapers die alleen smaakjesvapes gebruiken · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, 'Het kopen van smaakjesvapes'
Van de jongeren die maandelijks vapen en alleen smaakjesvapes gebruiken (n= 309) kopen de meeste jongeren de vapes in een tabakswinkel of vapeshop (28%) of via vrienden of bekenden (26%). |
| koopt vapes meestal in een tabakswinkel/vapeshop In een tabakswinkel of vapeshop | 30% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — In een tabakswinkel/vapeshop 30% |
| koopt de vapes in een tabakswinkel of vapeshop In een tabakswinkel of vapeshop | 28% | — | n = 309 · maandelijkse vapers die alleen smaakjesvapes gebruiken · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, 'Het kopen van smaakjesvapes'
Van de jongeren die maandelijks vapen en alleen smaakjesvapes gebruiken (n= 309) kopen de meeste jongeren de vapes in een tabakswinkel of vapeshop (28%) of via vrienden of bekenden (26%). |
| koopt vapes meestal via een dealer Via een dealer | 20% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — Via een dealer 20% |
| koopt vapes meestal via een webshop Via een webshop | 11% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — Via een webshop 11% |
| koopt vapes meestal via sociale media (zoals Snapchat of Instagram) Via sociale media | 9% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — Via sociale media (zoals Snapchat of Instagram) 9% |
| koopt vapes meestal in een supermarkt In een supermarkt | 8% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — In een supermarkt 8% |
| koopt vapes meestal bij een benzinepomp Bij een benzinepomp | 8% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — Bij een benzinepomp 8% |
| koopt vapes meestal in een tijdschriftenwinkel In een tijdschriftenwinkel | 5% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — In een tijdschriften winkel 5% |
| koopt vapes meestal ergens anders Anders | 5% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — Anders 5% |
| koopt nooit zelf een vape Ik koop nooit zelf een vape | 10% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Geen marge of niet gecontroleerd |
p. 12, figuur 8
Figuur 8 — Ik koop nooit zelf een vape 10% |
| de som van alle tien de antwoordmogelijkheden bij de aankoopvraag in de brede groep | 137% | — | n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 | Eigen berekening · berekend als 31% + 30% + 20% + 11% + 10% + 9% + 8% + 8% + 5% + 5% · Het rapport telt deze antwoorden zelf niet op; het vermeldt alleen dat er maximaal drie antwoorden mogelijk waren. Deze optelling is van ons, en zij bestaat om één ding zichtbaar te maken: dat de reeks boven de honderd uitkomt en dus geen verdeling is. Er valt geen marktaandeel uit af te leiden, en het getal zegt niets over hoeveel jongeren meer dan één kanaal noemden. |
eigen optelling op p. 12, figuur 8
Figuur 8. Antwoorden van jongeren die maandelijks vapen (12- t/m 25-jarigen) op de vraag 'Waar koop jij meestal zelf je vapes?'. — Via vrienden of bekenden 31% |
Wat men hiertegen inbrengt
Deze cijfers weerleggen het hele handhavingsbezwaar: de vape komt gewoon uit een winkel, en een winkel is te controleren.
Ons antwoord
Voor deze groep, in dit onderzoek, klopt dat — en wij zetten het daarom zelf neer. Drie dingen staan er wel bij. Het onderzoek gaat over Nederland en over de periode dertien tot vijftien maanden na de invoering daar; het meet dus niet wat er in België gaat gebeuren. Het is naar eigen zeggen niet bedoeld om landelijk representatieve cijfers te leveren. En het antwoord «in een winkel» zegt niet welke winkel: de vragenlijst kent geen optie voor het buitenland, dus een aankoop over de grens valt in deze cijfers hoogstens onder «anders».
Akte 4 · de Belgische stukken zelf
En de Belgische regel zelf?
Tot hier ging het over wat er is gemeten, in België en daarbuiten. Deze akte gaat over wat er geschreven staat — vier Belgische documenten en één Belgisch register: de ontwerpteksten, de bijlage met de stoffenlijst, het formulier waarmee België de maatregel bij de Europese Commissie heeft aangemeld, en wat er vandaag in het publieke productregister staat. Alles hier is per teken na te trekken bij de overheid zelf.
Het besluit laat één smaak toe en omschrijft die in geen van de drie stukken van dit dossier — en op de dag van vandaag beantwoordt geen enkele geregistreerde tabaksvloeistof waarvan de ingrediënten publiek te beoordelen zijn, aan de lijst die haar moet samenstellen.
Eén toegelaten smaak, nergens omschreven
In de ontwerpteksten komt «tabaksmaak» geen enkele keer voor; het woord «tabak» komt er één keer in voor, als het enige woord dat op de verpakking mag.
Hoe je deze figuur leest- De zoeker telt in drie documenten: het ontwerp-KB, het ontwerp-MB met zijn bijlage, en het formulier waarmee de maatregel is aangemeld.
- Kies een term om de tellingen te zien. Onder elke telling staat waar zij vandaan komt — ook bij nul, want nul treffers is hier een vaststelling en geen mislukte zoekopdracht.
- Waar het woord voorkomt, staat de zin eronder waarin het staat, met de bladzijde.
- De verpakking rechts laat zien wat de bepaling toestaat. De schuif regelt de lettergrootte en stopt waar de tekst stopt.
De woordzoeker
Vijf termen, drie documenten, en per vakje de vindplaats van de telling.
- Het ontwerp-KB
- Het koninklijk besluit dat het besluit van 2016 wijzigt; ook de tekst die op het portaal van de Europese Commissie staat.
- Het ontwerp-MB met de bijlage
- Het ministerieel besluit dat de toegelaten smaakstoffen vaststelt, met de bijlage waarin zij staan.
- Het aanmeldingsformulier
- Het ingevulde formulier waarmee België de maatregel bij de Europese Commissie heeft aangemeld.
4 treffers in de drie documenten samen
De smaak die als enige toegelaten blijft. Het aanmeldingsformulier spelt het woord met één s; dat is de vorm die is geteld. De spelling met twee s'en staat er los naast, met haar telling.
-
Het ontwerp-KB
komt niet voor
bestand A, pp. 1-3 en bestand B/D, pp. 1-2, volledig doorgenomen (vaststellingen V-13 en V-14)
-
Het ontwerp-MB met de bijlage
komt niet voor
bestand A, pp. 4-7, volledig doorgenomen (vaststellingen V-13 en V-14)
-
Het aanmeldingsformulier
komt 4 keer voor
bestand C, velden 8, 9a, 9b en 9c (vaststelling V-13)
Alleen tabaksmaak en smaakloos zijn toegestaan.
bestand C, p. 3, veld 8
0 treffers in de drie documenten samen
De spelling die deze site zelf gebruikt. Zij komt in geen van de drie stukken voor: de variantentelling van het archief somt per document op welke vormen er staan, en deze staat er niet bij. De nul is dus een telling en geen gebrek aan zoeken.
-
Het ontwerp-KB
komt niet voor
bestand A, pp. 1-3 en bestand B/D, pp. 1-2; de variantentelling van vaststelling V-13 noemt deze vorm niet
-
Het ontwerp-MB met de bijlage
komt niet voor
bestand A, pp. 4-7; de variantentelling van vaststelling V-13 noemt deze vorm niet
-
Het aanmeldingsformulier
komt niet voor
bestand C; V-13 telt daar «tabaksmaak» 4× met één s en noemt geen vorm met twee
2 treffers in de drie documenten samen
Het woord zelf, los van de samenstelling.
-
Het ontwerp-KB
komt één keer voor
bestand A, p. 2 en bestand B/D, p. 2, in artikel 2, 1° (vaststelling V-13)
Het enige toegelaten woord om smaak aan te geven op verpakkingseenheden en buitenverpakkingen is het woord "tabak" in gewogen, normale en regelmatige Helvetica-letters, in zwart of wit en met lettergrootte van maximaal 10.
bestand A, p. 2; bestand B/D, p. 2 -
Het ontwerp-MB met de bijlage
komt niet voor
bestand A telt het woord eenmaal, en die ene staat in artikel 2, 1° van het KB op p. 2 (vaststelling V-13)
-
Het aanmeldingsformulier
komt één keer voor
bestand C, p. 3, veld 4 (vaststelling V-13)
4. 2026/0254/BE - X60M - Tabak
bestand C, p. 3, veld 4
0 treffers in de drie documenten samen
Samen met «wordt begrepen», «verstaan onder», «s'entend» en «définition»: de vormen waarin een besluit een begrip pleegt te omschrijven.
-
Het ontwerp-KB
komt niet voor
zoekopdracht op definitie, wordt begrepen, verstaan onder, s'entend en définition over bestand A: nul treffers (vaststelling V-14, bevestigd in afwijkingen A-18)
-
Het ontwerp-MB met de bijlage
komt niet voor
zelfde zoekopdracht over bestand A, dat het ontwerp-MB en beide bijlagen bevat: nul treffers (vaststelling V-14)
-
Het aanmeldingsformulier
komt niet voor
bestand C bevat geen veld waarin een begrip wordt omschreven (vaststelling V-14)
1 treffers in de drie documenten samen
De waarborg die het aanmeldingsformulier bij de maatregel opvoert. Blok 3 gaat daarover verder.
-
Het ontwerp-KB
komt niet voor
het ontwerp-KB noemt één datum en bevat geen tweede termijn, geen bepaling over bestaande voorraad en geen artikel met dat opschrift (vaststelling V-17)
-
Het ontwerp-MB met de bijlage
komt niet voor
het ontwerp-MB noemt één datum en houdt na artikel 2 § 2 op (vaststellingen V-05 en V-17)
-
Het aanmeldingsformulier
komt één keer voor
bestand C, p. 4, veld 9c (vaststelling V-17)
Bovendien gaat de maatregel vergezeld van waarborgen om de gevolgen ervan te beperken: • een overgangsregeling; • een duidelijk en voorspelbaar wettelijk kader (positieve lijst van additieven); • algemene en niet-discriminerende toepassing op alle in België in de handel gebrachte producten.
bestand C, p. 4, veld 9c
16 treffers in de drie documenten samen
De aanduiding waarmee de bijlage haar zestien stoffen benoemt — en de enige plaats waar de norm concreet wordt.
-
Het ontwerp-KB
komt niet voor
zoekopdracht op bijlage, ministerieel en CAS over bestand B/D — de tekst die op het portaal staat: nul treffers (vaststelling V-01)
-
Het ontwerp-MB met de bijlage
komt 16 keer voor
bestand A, pp. 6 en 7: de bijlage telt zestien rijen met een CAS-nummer, in twee kolommen (vaststellingen V-06 en V-07)
Bijlage bij het ministerieel besluit betreffende de smaakstoffen van vloeistoffen voor elektronische sigaretten — Lijst van toegestane smaakstoffen
bestand A, p. 6, kop van de Nederlandse bijlage -
Het aanmeldingsformulier
komt niet voor
zoekopdracht op CAS, ministerieel en annex over bestand C: nul treffers (vaststelling V-17)
De verpakkingssimulator
Zo ziet de smaakaanduiding eruit die de bepaling toestaat: één woord, in Helvetica, in zwart of wit, in een korps van ten hoogste 10. De schuif blokkeert daar, want daar blokkeert de tekst.
Deze aanduiding mag: het is het enige woord dat de bepaling toelaat.
10 10 maximale lettergrootte van het woord tabak op verpakkingseenheden en buitenverpakkingen Ontwerpbesluit smaakverbod (2026) bestand A naar de studiepagina korps 10 — de bovengrens uit de bepaling
Helvetica zwart wit
Verpakkingseenheden, buitenverpakkingen en bijsluiters van navulverpakkingen bevatten geen enkele aanduiding van andere smaakstoffen dan die welke door de Minister zijn vastgesteld. Het enige toegelaten woord om smaak aan te geven op verpakkingseenheden en buitenverpakkingen is het woord "tabak" in gewogen, normale en regelmatige Helvetica-letters, in zwart of wit en met lettergrootte van maximaal 10.ontwerp-KB artikel 2, 1° — het nieuwe artikel 5 § 13; bestand A, p. 2 en bestand B/D, p. 2
The unit packets, the outer packaging and the leaflets of the refill containers shall not bear any indication of additives determining the flavouring other than those determined by the Minister. The only permitted word to indicate the flavour on unit packets and outer packaging shall be the word 'tobacco', in Helvetica font, in bold, normal or regular letters, in black or white and in a font size of no more than 10.De verpakkingseenheden, de buitenverpakkingen en de bijsluiters van de navulverpakkingen dragen geen enkele aanduiding van andere smaakbepalende additieven dan die welke de Minister vaststelt. Het enige toegelaten woord om de smaak op verpakkingseenheden en buitenverpakkingen aan te geven is het woord «tobacco», in het lettertype Helvetica, vet, normaal of regelmatig, in zwart of wit en in een lettergrootte van ten hoogste 10. bestand E, de Engelse taalversie van dezelfde bepaling, opgehaald van het TRIS-portaal op 26 juli 2026
De norm laat één smaak toe en zegt niet wat die smaak is. Wat de tekst over smaak wél regelt, gaat over de verpakking: één woord, één lettertype, twee kleuren en een korps van ten hoogste 10.
Wat men hiertegen inbrengt
Een besluit hoeft niet elk woord te omschrijven. «Tabakssmaak» is een gangbaar begrip, en de bijlage maakt het concreet: het is wat je met die zestien stoffen maakt.
Ons antwoord
Dat tweede is precies de vraag die blok 4 stelt, en het is een empirische vraag: als de bijlage de omschrijving ís, dan moet wat vandaag als tabakssmaak op de markt staat daar iets mee te maken hebben. Verder klopt de tegenwerping deels — en daarom staat hier geen oordeel maar een telling. Wat de site vaststelt, is dat de handhaving van dit onderscheid nu al bestaat, in een leidraad met honderdelf beoordeelde benamingen, en dat het besluit die praktijk niet codificeert.
Dezelfde overheid, één woord ver
De naamgevingstest
Het onderscheid dat het besluit niet maakt, maakt dezelfde overheid in haar voorlichting wél: per productbenaming, met een motivering die tot op één woord gaat — in een document dat van zichzelf zegt informatie te geven over wat wel en niet is toegestaan.
Wat de Europese Commissie te zien kreeg
Wat Europa te zien kreeg
De norm die bepaalt wélke smaken kunnen bestaan is de bijlage met de stoffenlijst, en die zit niet bij de tekst die aan de Europese Commissie is meegedeeld.
Het schap, vandaag
Van de tabaksvloeistoffen die vandaag in België zijn geregistreerd en waarvan de ingrediënten publiek te beoordelen zijn, beantwoordt er geen enkele aan de lijst van 16 stoffen.
Hoe je deze figuur leest- De trechter loopt van het hele register naar de kernset. Elke stap noemt wat er afvalt en waarom.
- Het raster is de kernset: één cel per registratie. Wijs een cel aan voor het aantal aangetroffen stoffen. Er staat geen registratienummer bij en geen link naar het register: dat register maakt merk-, product- en indienernamen publiek, wij niet.
- De strook ernaast is de lijst van toegelaten stoffen, met daarbij hoe vaak elke stof ergens in het beoordeelbare register voorkomt. De CAS-nummers staan er teken voor teken zoals de bijlage ze afdrukt — ook waar zij een en dash gebruikt in plaats van een koppelteken.
- De schuif onderaan zet dezelfde toets op vijf andere filterkeuzes. De tellers lopen mee; alle standen staan in de pagina.
0 van de 174
basisregistraties met tabakssmaak beantwoordt aan de lijst
stand 26 juli 2026
Twee uitlezingen, twee dagen: de archiefmap van het register is uitgelezen op 25 juli 2026, de telling hierboven rust op de uitlezing van 26 juli 2026. Het bewijsmerk bij dit blok draagt de eerste datum, het hoofdgetal de tweede.
Het besluit is een ontwerp: één gewijzigde bijlage verandert deze telling.
310 registraties · 65 merken · 20 indieners · 39 stofcombinaties
Een basisregistratie is één product; de varianten ervan — andere flesmaat, andere nicotinesterkte — dragen in het register hetzelfde nummer met een andere variantsleutel erachter. Daarom staan de registraties hierboven op minder basisregistraties: hetzelfde product telt één keer mee. Beide aantallen komen uit de uitlezing van de dag en worden nergens ingetypt.
Een ondergrens. In de hele uitlezing is 0,1 procent van het recept de laagste waarde die het register bij een ingrediënt publiceert; wat daaronder in een vloeistof zit, staat er niet in en telt hier dus niet mee.
Van het hele register naar de kernset
Wij verkleinen ons eigen cijfer in beeld. Elke stap noemt wat er afvalt en waarom; de som van de stappen en de kernset is het aantal opgehaalde registraties.
- 47.058 het volledige e-sigaretregister, alle producttypes en alle beslissingen
- 25.782 producttype e-vloeistof, alle beslissingen
- 8.169 producttype e-vloeistof met de beslissing «positieve lijst» — een controlegetal, smaller dan wat wij uitlezen
- 10.474 alle producttypes van de e-sigaretsector met de beslissing «positieve lijst»: wat deze uitlezing ophaalt
De uitlezing dekt de e-sigaretsector met de beslissing «positieve lijst», over alle producttypes en niet alleen e-vloeistof. Dat is de laag waarin een damper vandaag zijn vloeistof vindt, en het is de noemer waarmee de trechter hieronder begint.
307 van de 310 registraties in de kernset dragen producttype e-vloeistof; 3 dragen een ander producttype uit dezelfde sector. De selectie is op de smaakaanduiding en op de gedeclareerde stoffen gemaakt, niet op het producttype.
- 10.474 opgehaalde registraties
-
−2.162 8.312 blijft over
De registratie declareert publiek geen enkel ingrediënt en is dus niet te beoordelen.
-
−7.637 675 blijft over
De smaakaanduiding wijst geen tabakssmaak aan.
-
−14 661 blijft over
Een grensgeval dat na afzonderlijke beoordeling geen tabakssmaak bleek.
-
−243 418 blijft over
Alle stoffen die niet op de lijst staan zijn dragers, oplosmiddelen, zoetstoffen of nicotinezouten; er is dus geen smaakstof gedeclareerd om te beoordelen.
-
−73 345 blijft over
Er is geen enkele stof gedeclareerd die als tabaksaroma is ingedeeld.
-
−20 325 blijft over
De smaakaanduiding wijst tabak samen met munt of menthol aan, en dat is een andere smaak dan pure tabak.
-
−15 310 blijft over
De smaakaanduiding wijst tabak samen met een andere smaakwijziger aan.
De stappen en de kernset tellen samen op tot het aantal opgehaalde registraties.
Kies zelf de strengste lezing
Vijf andere filterkeuzes op dezelfde toets. Elke stand is los van de uitkomst gedefinieerd: een conforme registratie valt niet uit een stand weg. Alle standen staan in de pagina.
De hele beoordeelbare laag, zonder enige selectie op smaak. Hier staan de drie conforme registraties in.
100,0% van de beoordeelbare laag
- 8.312 registraties
- 5.336 basisregistraties
- 525 merken
- 49 indieners
- 2.009 stofcombinaties
In deze stand beantwoorden 3 registraties aan de lijst.
De smaakaanduiding wijst een tabakssmaak aan, grensgevallen inbegrepen.
8,0% van de beoordeelbare laag
- 661 registraties
- 387 basisregistraties
- 89 merken
- 26 indieners
- 59 stofcombinaties
In deze stand beantwoordt geen enkele registratie aan de lijst.
Dezelfde selectie, maar alleen waar de aanduiding buiten twijfel staat.
7,4% van de beoordeelbare laag
- 615 registraties
- 349 basisregistraties
- 84 merken
- 25 indieners
- 45 stofcombinaties
In deze stand beantwoordt geen enkele registratie aan de lijst.
Er is minstens één gedeclareerde smaakstof, dus de registratie is publiek te beoordelen.
5,0% van de beoordeelbare laag
- 418 registraties
- 257 basisregistraties
- 74 merken
- 23 indieners
- 58 stofcombinaties
In deze stand beantwoordt geen enkele registratie aan de lijst.
Ook benzylalcohol geldt hier als oplosmiddel en niet als smaakstof.
4,4% van de beoordeelbare laag
- 362 registraties
- 217 basisregistraties
- 72 merken
- 22 indieners
- 57 stofcombinaties
In deze stand beantwoordt geen enkele registratie aan de lijst.
Pure tabakssmaak met een tabakstypisch afrondingsaroma. Dit is de stand waarover de kop gaat.
3,7% van de beoordeelbare laag
- 310 registraties
- 174 basisregistraties
- 65 merken
- 20 indieners
- 39 stofcombinaties
In deze stand beantwoordt geen enkele registratie aan de lijst.
In de hele beoordeelbare laag beantwoorden drie registraties aan de lijst. Het zijn drie nicotinesterktes van één frambozenvloeistof die damascenon declareert — geen tabakssmaak, en dus in geen van de tabaksstanden aanwezig.
Het cijfer is een ondergrens en een momentopname. Het is ook een uitkomst en geen definitie: een registratie die wél aan de lijst beantwoordt, valt niet uit de telling weg maar wordt als conform geteld — in de hele beoordeelbare laag zijn dat er drie, en die drie zijn geen tabakssmaak.
Wat men hiertegen inbrengt
De Hoge Gezondheidsraad zegt zelf dat een tabakssmaak uit deze zestien stoffen is samen te stellen, en associeert ze in tabel 1 alle zestien met tabak: dertien als «tobacco-like flavour», twee als «attribute of tobacco aroma» en één als «present in tobacco smoke». Uw telling zegt dus alleen dat de markt zich nog niet heeft aangepast.
This tobacco flavour may only be composed on the basis of a positive list of 16 flavourings, for which there is currently insufficient information to demonstrate harmful effects (Pennings et al., 2024).Die tabakssmaak mag uitsluitend worden samengesteld op basis van een positieve lijst van zestien smaakstoffen, waarvoor op dit ogenblik onvoldoende informatie bestaat om schadelijke effecten aan te tonen (Pennings e.a., 2024). Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 5 november 2025 primaire bron definitieve versie advies 9863, p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
If this option is opted for, the positive list must be regularly re-evaluated when new toxicological and other data become available.Als voor deze optie wordt gekozen, moet de positieve lijst regelmatig opnieuw worden beoordeeld zodra nieuwe toxicologische en andere gegevens beschikbaar komen. Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 5 november 2025 primaire bron definitieve versie advies 9863, p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
Ons antwoord
Wij bestrijden de chemische mogelijkheid niet; wij stellen vast wat de markt vandaag declareert. De raad neemt de vaststelling over uit het Nederlandse onderzoek, zonder eigen formuleringsproef en zonder sensorisch materiaal, en beveelt in dezelfde alinea aan de lijst opnieuw te beoordelen zodra er nieuwe gegevens zijn. Deze telling is zulke gegevens. En hoe de markt zich aanpast is precies wat in Nederland is gemeten: daar daalde het gebruik van de toegelaten tabakssmaak, in plaats van te stijgen.
Wat de stukken zelf stellen
Het ontwerpbesluit motiveert zichzelf in vier velden van één formulier, en drie andere documenten uit dit archief raken diezelfde vier punten.
Wat deze bron zelf besluit, wat andere bronnen daar tegenover zetten en wat zij uitdrukkelijk niet vaststelt, staat rubriek voor rubriek op haar cijferpagina. Hier staat de vaststelling met het citaat waarop zij rust.
Het letterlijke citaat
MINISTRE DES AFFAIRES SOCIALES a) Projet d'arrêté royal modifiant l'arrêté royal du 28 octobre 2016 relatif à la fabrication et à la mise dans le commerce des cigarettes électroniques ; b) Projet d'arrêté ministériel relatif aux additifs aromatisants des liquides pour cigarettes électroniques.MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN a) Ontwerp van koninklijk besluit tot wijziging van het koninklijk besluit van 28 oktober 2016 betreffende het fabriceren en het in de handel brengen van elektronische sigaretten; b) Ontwerp van ministerieel besluit betreffende de smaakstoffen van vloeistoffen voor elektronische sigaretten. bestand A, p. 8, onder «OBJET»
De raad beschreef twee wegen naar dezelfde drastische beperking. Eén ervan droeg een voorwaarde, en die voorwaarde is niet ingelost.
Twee posities, één raad
De raad beveelt unaniem een dringende en drastische beperking aan — en beschrijft twee wegen ernaartoe.
Hoe je deze figuur leest- Bovenaan staat waar de raad het over eens is. De twee sporen daaronder zijn zijn twee posities, en zij staan naast elkaar omdat het advies ze zo neerzet.
- Kies een spoor om het te openen. Beide standen staan in de pagina; zonder JavaScript staat de eerste open.
- Onder elk spoor staat de voorwaarde die de raad eraan verbond, met een merkje dat zegt of zij is ingelost en waaraan dat te zien is.
- Elk citaat staat in de taal van het advies, met de vertaling en de bladzijde eronder.
Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 5 november 2025 primaire bron definitieve versie
Hier is de raad het over eens
Over de richting bestaat geen meningsverschil binnen de raad: de beperking moet dringend en drastisch zijn. Het meningsverschil gaat over hoe ver zij gaat.
The Superior Health Council unanimously recommends an urgent and drastic reduction in the number of flavours available for e-cigarettes. There are two positions within the Council:De Hoge Gezondheidsraad beveelt unaniem een dringende en drastische vermindering aan van het aantal smaken dat voor e-sigaretten beschikbaar is. Er zijn twee posities binnen de Raad: p. 3 (pdf 5); p. 33 (pdf 35)
Weg A
Alleen tabakssmaak, samengesteld uit de Nederlandse lijst
Vanuit toxicologie en voorzorg. Eén toegelaten smaak, samen te stellen uit een positieve lijst van 16 smaakstoffen. Het Nederlandse RIVM beoordeelde er 23 en schrapte er 7. Het voordeel dat de raad er zelf bij noemt is de gelijkloop met Nederland, wat de handhaving vergemakkelijkt.
Het cijfer hierachter: 16 16 omvang van de Nederlandse positieve lijst voor tabakssmaak smaakstoffen voor tabakssmaak in e-liquids, Nederland · 2024 Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 (2025) p. 3 (pdf 5); p. 4 (pdf 6); p. 8 (pdf 10); p. 20 (pdf 22); p. 27 (pdf 29) naar de studiepagina
From a toxicological and precautionary perspective, part of the working group prefers a flavour ban based on the Dutch model, whereby only tobacco flavour is permitted. This tobacco flavour may only be composed on the basis of a positive list of 16 flavourings, for which there is currently insufficient information to demonstrate harmful effects (Pennings et al., 2024).Vanuit een toxicologisch en voorzorgsperspectief geeft een deel van de werkgroep de voorkeur aan een smaakbeperking naar Nederlands model, waarbij alleen tabakssmaak is toegestaan. Die tabakssmaak mag uitsluitend worden samengesteld op basis van een positieve lijst van zestien smaakstoffen, waarvoor op dit ogenblik onvoldoende informatie bestaat om schadelijke effecten aan te tonen (Pennings e.a., 2024). p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
An advantage of this approach is uniformity with the Netherlands, and possibly other European Member States in the future, which facilitates enforcement (see Van Mourik et al., 2025).Een voordeel van deze aanpak is de uniformiteit met Nederland, en mogelijk in de toekomst met andere Europese lidstaten, wat de handhaving vergemakkelijkt (zie Van Mourik e.a., 2025). p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
Niet ingelost
De lijst moet regelmatig opnieuw worden beoordeeld zodra er nieuwe toxicologische en andere gegevens beschikbaar komen.
De ontwerpteksten leggen de lijst vast in een bijlage en bevatten geen bepaling over het wijzigen ervan. Het ontwerp-MB noemt één datum en houdt na artikel 2 op. ontwerp-MB art. 1-2 en de bijlage, bestand A, p. 5-6
If this option is opted for, the positive list must be regularly re-evaluated when new toxicological and other data become available.Als voor deze optie wordt gekozen, moet de positieve lijst regelmatig opnieuw worden beoordeeld zodra nieuwe toxicologische en andere gegevens beschikbaar komen. p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
Art. 2. § 1. Dit besluit treedt in werking op 1 september 2028. § 2. Vloeistoffen met of zonder nicotine die niet beantwoorden aan dit besluit mogen na deze datum niet meer in de handel zijn.ontwerp-MB art. 2, bestand A, p. 5 — de tekst na dit artikel bevat geen verdere bepaling
Weg B
Tabakssmaak plus in de regel ten hoogste 3 wetenschappelijk geselecteerde smaken
Vanuit rookstop. Het deel van de werkgroep dat deze weg wil, vreest dat de e-sigaret haar aantrekkelijkheid verliest als hulpmiddel om te stoppen met roken. De raad tekent er in dezelfde alinea bij aan dat het huidige bewijs over smaken en rookstop niet sluitend is.
Het cijfer hierachter: 3 3 Het aantal smaken dat een deel van de werkgroep van de raad naast tabakssmaak zou toelaten, wetenschappelijk geselecteerd — de bovengrens die het advies daarbij in de regel noemt. positie 2 binnen de werkgroep · 2025 Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 (2025) p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35) naar de studiepagina
From a smoking cessation perspective, another part of the working group prefers to allow a few additional flavours besides tobacco flavour (generally ≤ 3).Vanuit een rookstopperspectief geeft een ander deel van de werkgroep er de voorkeur aan naast tabakssmaak enkele extra smaken toe te laten (in de regel ten hoogste drie). p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
However, the current evidence is inconclusive and shows no clear association between the use of e-cigarette flavours and smoking cessation outcomes or longer-term use of e-cigarettes, although few studies are available (Liber et al., 2023; Lindson et al., 2023, 2025b; Livingstone-Banks et al., 2025).Het huidige bewijs is echter niet sluitend en toont geen duidelijk verband tussen het gebruik van e-sigaretsmaken en de uitkomsten van rookstop of langduriger gebruik van e-sigaretten, al zijn er weinig studies beschikbaar (Liber e.a., 2023; Lindson e.a., 2023, 2025b; Livingstone-Banks e.a., 2025). p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
Niet ingelost
De extra smaken moeten worden gekozen op grond van een bevraging van Belgische ex-rokers die met de e-sigaret zijn gestopt met roken en daarna ook zijn gestopt met dampen. De raad schrijft dat zo'n onderzoek nog niet bestaat en vóór de selectie zou moeten worden uitgevoerd.
Het archief bevat zo'n bevraging niet. De motivering van de aanmelding bij de Europese Commissie beroept zich twaalf keer op onderzoek, op gegevens of op een aanbeveling, zonder op één van die twaalf plaatsen een document, een datum of een vindplaats te noemen. notificatieformulier, velden 9 tot 9c, bestand C, pp. 3-4
If additional flavours are to be permitted, they should be selected based on a survey of (Belgian) ex-smokers who successfully quit smoking using e-cigarettes and subsequently ceased vaping. The selected flavours should be as unappealing as possible to young people. As such a study is currently unavailable, it would need to be conducted prior to selection.Als extra smaken worden toegelaten, zouden zij geselecteerd moeten worden op basis van een bevraging van (Belgische) ex-rokers die met behulp van e-sigaretten met succes zijn gestopt met roken en daarna ook zijn gestopt met dampen. De geselecteerde smaken zouden zo weinig mogelijk aantrekkelijk moeten zijn voor jongeren. Aangezien zo'n onderzoek op dit ogenblik niet bestaat, zou het vóór de selectie moeten worden uitgevoerd. p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
De Hoge Gezondheidsraad beveelt strenge beperkingen aan op basis van een positieve lijst.notificatieformulier veld 9a, bestand C, p. 3 — bij geen van de twaalf plaatsen waar de velden 9 tot 9c zich op onderzoek beroepen staat een voetnoot, een documentnummer, een datum of een vindplaats
Both positions are scientifically substantiated but are constrained by gaps in the available data. The decision ultimately lies with the policymakers.Beide posities zijn wetenschappelijk onderbouwd, maar worden begrensd door lacunes in de beschikbare gegevens. De beslissing ligt uiteindelijk bij de beleidsmakers. p. 4 (pdf 6); p. 34 (pdf 36)
Vijf aanbevelingen die het ontwerp niet overneemt
Het advies telt achttien aanbevelingen: veertien algemene en vier over tabak. Hieronder staan er vijf, elk in de woorden van de raad zelf. Wij kozen ze omdat zij naast de smaakkeuze staan en dus bij welke van de twee wegen ook zouden gelden — dát zij bij béide wegen horen is onze lezing, want het advies zet er zelf geen kopje boven. De volledige achttien staan op de bronpagina van het advies. Het archief geeft ook de ontwerpteksten voluit: het ontwerp-KB telt vier artikelen, het ontwerp-MB twee, en daarnaast is er de bijlage met de stoffenlijst. Geen van die artikelen draagt een van deze vijf.
-
Niet ingelost
De handhaving aanzienlijk opvoeren
To ensure that strict flavour restrictions are effectively implemented, the SHC strongly recommends significantly intensifying enforcement efforts.
Om ervoor te zorgen dat strenge smaakbeperkingen daadwerkelijk worden uitgevoerd, beveelt de HGR met klem aan de handhavingsinspanningen aanzienlijk op te voeren. p. 4 (pdf 6); p. 34 (pdf 36) -
Niet ingelost
Een informatiecampagne voor dampers rond de ingangsdatum
The SHC recommends launching an information campaign for vapers around the start date of flavour restrictions
De HGR beveelt aan rond de ingangsdatum van de smaakbeperkingen een informatiecampagne voor dampers te starten p. 5 (pdf 7); p. 34 (pdf 36) -
Niet ingelost
De effecten volgen, met een lijst die kan meegroeien
The SHC recommends closely monitoring and tracking the effects of a flavour ban or flavour restrictions after implementation, so that the policy can be further refined afterwards.
De HGR beveelt aan de effecten van een smaakbeperking na de invoering nauwlettend te volgen en te meten, zodat het beleid daarna verder kan worden bijgesteld. p. 5 (pdf 7); p. 34 (pdf 36)The positive list of permitted flavourings must be evolutionary so that new information can be responded to quickly, in one direction or the other.
De positieve lijst van toegelaten smaakstoffen moet meegroeien, zodat er snel op nieuwe informatie kan worden gereageerd, in de ene of de andere richting. p. 5 (pdf 7); p. 34 (pdf 36) -
Niet ingelost
Zelfgemengde e-vloeistoffen verbieden
The SHC recommends to ban Do-It-Yourself (DIY) e-liquids
De HGR beveelt aan zelfgemengde e-vloeistoffen te verbieden p. 5 (pdf 7); p. 35 (pdf 37) -
Niet ingelost
Synthetische koelmiddelen uitdrukkelijk verbieden
The SHC agrees to prohibit the presence of synthetic cooling agents (e.g. WS-23) in e-liquids, under Article 7.6d of Directive 2014/40/EU and Article 4, § 4, 5° of the Royal Decree of 28/10/2016 (prohibiting additives that facilitate the inhalation or absorption of nicotine). These should be explicitly prohibited.
De HGR stemt ermee in de aanwezigheid van synthetische koelmiddelen (bv. WS-23) in e-vloeistoffen te verbieden, op grond van artikel 7.6d van richtlijn 2014/40/EU en artikel 4, § 4, 5° van het koninklijk besluit van 28/10/2016 (dat additieven verbiedt die de inademing of opname van nicotine vergemakkelijken). Deze zouden uitdrukkelijk verboden moeten worden. p. 5 (pdf 7); p. 34-35 (pdf 36-37)
ontwerp-KB art. 1-4 en ontwerp-MB art. 1-2 met bijlage, bestand A, pp. 2 en 5-6
Vier doelen, en vier neveneffecten waar de raad om vraagt te anticiperen
In §9.2 zet het advies zelf de gewenste uitkomsten naast de ongewenste. De acht regels hieronder zijn onze vertaling; het citaat eronder is de zin waarmee de raad ze inleidt.
Wat de maatregel moet opleveren
- De algemene, zintuiglijke aantrekkingskracht van e-sigaretten verminderen.
- Jongeren beschermen tegen vormgeving en aantrekkingskracht die op hun leeftijdsgroep zijn gericht.
- Het aantal niet-rokers dat begint met dampen verminderen.
- Het aantal langdurige dubbelgebruikers verminderen.
Waarop volgens de raad moet worden geanticipeerd
- Dampen wordt minder aantrekkelijk als hulpmiddel om te stoppen met roken, waardoor rokers teruggaan naar klassieke tabaksproducten.
- De illegale verkoop op de zwarte markt en op het internet neemt toe.
- Verboden smaken worden gekocht in het buitenland, waar zij nog wel zijn toegelaten.
- Mensen voegen zelf ongeschikte smaakstoffen toe aan e-vloeistoffen, met mogelijk ernstige acute toxische gevolgen.
The Belgian legislator must therefore carefully consider the desired and undesired effects in order to be able to anticipate the latter with accompanying measures.De Belgische wetgever moet de gewenste en de ongewenste effecten daarom zorgvuldig tegen elkaar afwegen, om op die laatste te kunnen anticiperen met begeleidende maatregelen. p. 3 (pdf 5); p. 30 (pdf 32), openingszin van §9.2
Dezelfde raad, drie jaar eerder
Twee teksten van de Hoge Gezondheidsraad, met hun datum. Wat er tussen die twee ligt, zegt geen van beide, en wij schrijven het er niet bij.
Advies 9549/9579/9543, juni 2022
Zo'n totaal of drastisch verbod is volgens de experten niet de oplossing. Deze optie dreigt niet verenigbaar te zijn met de noden van de gebruikers en zou daarom bij hen kunnen leiden tot frustratie; het risico bestaat dan dat zij stoppen met de e-sigaret en weer klassiek gaan roken.p. 31 (PDF 33)
We are as certain as ever that e-cigarettes are far less harmful than smoking, which kills almost 220 people in England every day.Wij zijn nog altijd even zeker dat e-sigaretten veel minder schadelijk zijn dan roken, dat in Engeland dagelijks bijna tweehonderdtwintig mensen het leven kost. p. 89
Advies 9863, november 2025
Considering all this evidence and taking into account the principles of physical-chemical environmental hygiene (see SHC 9404, 2019), the Superior Health Council unanimously recommends an urgent and drastic reduction in the number of flavours available for e-cigarettes.Al dat bewijs in aanmerking genomen, en rekening houdend met de beginselen van de fysisch-chemische milieuhygiëne (zie HGR 9404, 2019), beveelt de Hoge Gezondheidsraad unaniem een dringende en drastische vermindering aan van het aantal smaken dat voor e-sigaretten beschikbaar is. p. 3 (pdf 5)
Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 5 november 2025 primaire bron definitieve versie
De ontwerpteksten volgen de eerste weg. De voorwaarde die de raad bij de tweede weg stelde is niet ingelost, en de herevaluatie die hij bij de eerste stelde staat er evenmin in.
Wat men hiertegen inbrengt
De raad is unaniem vóór een dringende en drastische beperking. U zet hem verkeerd in.
Ons antwoord
Dat eerste klopt, en het staat in akte 5 vooraan en vet. Wij vragen dan ook geen afschaffing, maar de tweede weg die de raad zelf beschreef — inclusief de bevraging die hij daarbij noodzakelijk achtte, en de begeleidende maatregelen die hij bij allebei de wegen noemde.
Wat wist men op de dag van het advies?
De kennishorizon
Het Deense tendensrapport lag er al op de dag van het advies en komt er niet in voor.
Het advies waarop de maatregel zich beroept, in zijn eigen woorden
De raad is unaniem over de richting, beschrijft twee wegen ernaartoe, en legt de keuze daartussen uitdrukkelijk bij de beleidsmaker.
Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 5 november 2025 primaire bron definitieve versie
Wat deze bron zelf besluit, wat andere bronnen daar tegenover zetten en wat zij uitdrukkelijk niet vaststelt, staat rubriek voor rubriek op haar cijferpagina. Hier staat de vaststelling met het citaat waarop zij rust.
Het letterlijke citaat
Both positions are scientifically substantiated but are constrained by gaps in the available data. The decision ultimately lies with the policymakers.Beide posities zijn wetenschappelijk onderbouwd, maar worden begrensd door lacunes in de beschikbare gegevens. De beslissing ligt uiteindelijk bij de beleidsmakers. p. 4 (pdf 6); p. 34 (pdf 36)
Wij vragen de tweede weg die de raad zelf beschreef, met de voorwaarde die hij er zelf bij stelde — en de datum blijft staan.
Terug naar de splitsing van akte 5
Twee deuren, allebei door dezelfde raad beschreven. Achter de tweede hangt één voorwaarde, en die is niet vervuld; onder allebei hangen vijf begeleidende maatregelen, en daarvan staat er geen enkele in de ontwerpteksten.
Hoe je deze figuur leest- De inhoud van beide deuren is dezelfde als in akte 5: dit is dezelfde wegwijzer, op het moment dat hij een keuze wordt.
- Een vinkje betekent dat de voorwaarde of de maatregel in de ontwerpteksten is terug te vinden. Er staat er geen enkel, en de vindplaats waarop dat berust staat eronder.
- De vier zinnen rechts zijn de slotalinea van de aanbeveling, voluit. Twee ervan pleiten tegen ons, en juist daarom staan zij er.
Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 5 november 2025 primaire bron definitieve versie
Weg A
Alleen tabakssmaak, samengesteld uit de Nederlandse lijst
Vanuit toxicologie en voorzorg. Eén toegelaten smaak, samen te stellen uit een positieve lijst van 16 smaakstoffen. Het Nederlandse RIVM beoordeelde er 23 en schrapte er 7. Het voordeel dat de raad er zelf bij noemt is de gelijkloop met Nederland, wat de handhaving vergemakkelijkt.
Niet ingelost
De lijst moet regelmatig opnieuw worden beoordeeld zodra er nieuwe toxicologische en andere gegevens beschikbaar komen.
De ontwerpteksten leggen de lijst vast in een bijlage en bevatten geen bepaling over het wijzigen ervan. Het ontwerp-MB noemt één datum en houdt na artikel 2 op. ontwerp-MB art. 1-2 en de bijlage, bestand A, p. 5-6
Weg B
Tabakssmaak plus in de regel ten hoogste 3 wetenschappelijk geselecteerde smaken
Vanuit rookstop. Het deel van de werkgroep dat deze weg wil, vreest dat de e-sigaret haar aantrekkelijkheid verliest als hulpmiddel om te stoppen met roken. De raad tekent er in dezelfde alinea bij aan dat het huidige bewijs over smaken en rookstop niet sluitend is.
Niet ingelost
De extra smaken moeten worden gekozen op grond van een bevraging van Belgische ex-rokers die met de e-sigaret zijn gestopt met roken en daarna ook zijn gestopt met dampen. De raad schrijft dat zo'n onderzoek nog niet bestaat en vóór de selectie zou moeten worden uitgevoerd.
Het archief bevat zo'n bevraging niet. De motivering van de aanmelding bij de Europese Commissie beroept zich twaalf keer op onderzoek, op gegevens of op een aanbeveling, zonder op één van die twaalf plaatsen een document, een datum of een vindplaats te noemen. notificatieformulier, velden 9 tot 9c, bestand C, pp. 3-4
Vijf aanbevelingen die het ontwerp niet overneemt
Het advies telt achttien aanbevelingen: veertien algemene en vier over tabak. Hieronder staan er vijf, elk in de woorden van de raad zelf. Wij kozen ze omdat zij naast de smaakkeuze staan en dus bij welke van de twee wegen ook zouden gelden — dát zij bij béide wegen horen is onze lezing, want het advies zet er zelf geen kopje boven. De volledige achttien staan op de bronpagina van het advies. Het archief geeft ook de ontwerpteksten voluit: het ontwerp-KB telt vier artikelen, het ontwerp-MB twee, en daarnaast is er de bijlage met de stoffenlijst. Geen van die artikelen draagt een van deze vijf.
-
Niet ingelost
De handhaving aanzienlijk opvoeren
To ensure that strict flavour restrictions are effectively implemented, the SHC strongly recommends significantly intensifying enforcement efforts.
Om ervoor te zorgen dat strenge smaakbeperkingen daadwerkelijk worden uitgevoerd, beveelt de HGR met klem aan de handhavingsinspanningen aanzienlijk op te voeren. p. 4 (pdf 6); p. 34 (pdf 36) -
Niet ingelost
Een informatiecampagne voor dampers rond de ingangsdatum
The SHC recommends launching an information campaign for vapers around the start date of flavour restrictions
De HGR beveelt aan rond de ingangsdatum van de smaakbeperkingen een informatiecampagne voor dampers te starten p. 5 (pdf 7); p. 34 (pdf 36) -
Niet ingelost
De effecten volgen, met een lijst die kan meegroeien
The SHC recommends closely monitoring and tracking the effects of a flavour ban or flavour restrictions after implementation, so that the policy can be further refined afterwards.
De HGR beveelt aan de effecten van een smaakbeperking na de invoering nauwlettend te volgen en te meten, zodat het beleid daarna verder kan worden bijgesteld. p. 5 (pdf 7); p. 34 (pdf 36)The positive list of permitted flavourings must be evolutionary so that new information can be responded to quickly, in one direction or the other.
De positieve lijst van toegelaten smaakstoffen moet meegroeien, zodat er snel op nieuwe informatie kan worden gereageerd, in de ene of de andere richting. p. 5 (pdf 7); p. 34 (pdf 36) -
Niet ingelost
Zelfgemengde e-vloeistoffen verbieden
The SHC recommends to ban Do-It-Yourself (DIY) e-liquids
De HGR beveelt aan zelfgemengde e-vloeistoffen te verbieden p. 5 (pdf 7); p. 35 (pdf 37) -
Niet ingelost
Synthetische koelmiddelen uitdrukkelijk verbieden
The SHC agrees to prohibit the presence of synthetic cooling agents (e.g. WS-23) in e-liquids, under Article 7.6d of Directive 2014/40/EU and Article 4, § 4, 5° of the Royal Decree of 28/10/2016 (prohibiting additives that facilitate the inhalation or absorption of nicotine). These should be explicitly prohibited.
De HGR stemt ermee in de aanwezigheid van synthetische koelmiddelen (bv. WS-23) in e-vloeistoffen te verbieden, op grond van artikel 7.6d van richtlijn 2014/40/EU en artikel 4, § 4, 5° van het koninklijk besluit van 28/10/2016 (dat additieven verbiedt die de inademing of opname van nicotine vergemakkelijken). Deze zouden uitdrukkelijk verboden moeten worden. p. 5 (pdf 7); p. 34-35 (pdf 36-37)
ontwerp-KB art. 1-4 en ontwerp-MB art. 1-2 met bijlage, bestand A, pp. 2 en 5-6
Both positions are scientifically substantiated but are constrained by gaps in the available data. The decision ultimately lies with the policymakers.Beide posities zijn wetenschappelijk onderbouwd, maar worden begrensd door lacunes in de beschikbare gegevens. De beslissing ligt uiteindelijk bij de beleidsmakers. p. 4 (pdf 6); p. 34 (pdf 36)
Hoe de raad zijn aanbeveling afsluit
Both positions are scientifically substantiated but are constrained by gaps in the available data. The decision ultimately lies with the policymakers. However, it is evident that individual adult preferences cannot trump population-level youth protection. The existing body of scientific evidence is sufficiently robust to justify immediate regulatory action.Beide posities zijn wetenschappelijk onderbouwd, maar worden begrensd door lacunes in de beschikbare gegevens. De beslissing ligt uiteindelijk bij de beleidsmakers. Het is echter duidelijk dat individuele voorkeuren van volwassenen niet zwaarder kunnen wegen dan de bescherming van jongeren op bevolkingsniveau. Het bestaande geheel van wetenschappelijk bewijs is robuust genoeg om onmiddellijk regelgevend optreden te rechtvaardigen. p. 4 (pdf 6); woordelijk identiek p. 34 (pdf 36)
The Superior Health Council unanimously recommends an urgent and drastic reduction in the number of flavours available for e-cigarettes.De Hoge Gezondheidsraad beveelt unaniem een dringende en drastische vermindering aan van het aantal smaken dat voor e-sigaretten beschikbaar is. p. 3 (pdf 5); p. 33 (pdf 35)
De zwaarste tegenwerping, woordelijk
This tobacco flavour may only be composed on the basis of a positive list of 16 flavourings, for which there is currently insufficient information to demonstrate harmful effects (Pennings et al., 2024).Die tabakssmaak mag uitsluitend worden samengesteld op basis van een positieve lijst van zestien smaakstoffen, waarvoor op dit ogenblik onvoldoende informatie bestaat om schadelijke effecten aan te tonen (Pennings e.a., 2024). p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)
De Hoge Gezondheidsraad benadrukte o.a. dat bij het nemen van maatregelen de bescherming van jongeren altijd voorrang moet krijgen op de smaakvoorkeuren van volwassen gebruikers en ze vond het eveneens belangrijk dat België zijn beleid afstemt met de buurlanden, om grensoverschrijdende aankopen zoveel mogelijk te vermijden.PDF-p. 2, alinea 5, onder de tussenkop «Nederlandse model»
De deur die is gekozen, is opengegaan zonder dat de maatregelen die de raad bij béide deuren noodzakelijk achtte, in de teksten staan — en de andere deur is dichtgebleven zonder dat de voorwaarde ervoor is onderzocht.
Wat men hiertegen inbrengt
De raad beveelt unaniem een dringende en drastische beperking aan en schrijft dat het bewijs robuust genoeg is om nu op te treden. U gebruikt hem tegen zijn eigen advies in.
Ons antwoord
De aanbeveling staat hierboven voluit, inclusief de twee zinnen die het scherpst tegen ons pleiten. Wij vragen dan ook geen afschaffing en geen uitstel. Wij vragen de tweede weg die diezelfde raad heeft beschreven, met de bevraging die hij er zelf als voorwaarde bij stelde, en met de begeleidende maatregelen die hij bij béide wegen noodzakelijk achtte.
Vijf vragen, in aflopende zwaarte
Elk van deze vijf staat in de stukken zelf al beschreven. Wij vragen niet iets nieuws; wij vragen wat er is opgeschreven en niet is gedaan.
Hoge Gezondheidsraad, advies 9863 5 november 2025 primaire bron definitieve versie
-
Volg de tweede weg van de Hoge Gezondheidsraad, met behoud van de timing.
Tabakssmaak plus een beperkt aantal — in de regel ten hoogste 3 — wetenschappelijk geselecteerde smaken, in plaats van uitsluitend de lijst van 16. De lijst wordt bij ministerieel besluit vastgesteld, dus zij kan zonder nieuwe wet worden aangepast. De inwerkingtreding hoeft daarvoor niet te verschuiven.
From a smoking cessation perspective, another part of the working group prefers to allow a few additional flavours besides tobacco flavour (generally ≤ 3).
Vanuit een rookstopperspectief geeft een ander deel van de werkgroep er de voorkeur aan naast tabakssmaak enkele extra smaken toe te laten (in de regel ten hoogste drie). advies 9863, p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35)Le ministre peut établir une liste d'ingrédients interdits ou autorisés — Via arrêté ministériel
De minister kan een lijst van verboden of toegelaten ingrediënten vaststellen — via ministerieel besluit. FOD-infosessie 01-02-2023, dia 10 — de lijst wordt bij ministerieel besluit vastgesteld -
Voer de bevraging uit die de raad zelf als voorwaarde stelde.
Een onderzoek onder Belgische ex-rokers die met behulp van de e-sigaret zijn gestopt en daarna ook met dampen zijn gestopt, vóór de selectie van de smaken, met als criterium dat de gekozen smaken zo weinig mogelijk aantrekkelijk zijn voor jongeren. De raad schrijft dat zo'n onderzoek nog niet bestaat en dat het vooraf moet worden uitgevoerd.
If additional flavours are to be permitted, they should be selected based on a survey of (Belgian) ex-smokers who successfully quit smoking using e-cigarettes and subsequently ceased vaping. The selected flavours should be as unappealing as possible to young people. As such a study is currently unavailable, it would need to be conducted prior to selection.
Als extra smaken worden toegelaten, zouden zij geselecteerd moeten worden op basis van een bevraging van (Belgische) ex-rokers die met behulp van e-sigaretten met succes zijn gestopt met roken en daarna ook zijn gestopt met dampen. De geselecteerde smaken zouden zo weinig mogelijk aantrekkelijk moeten zijn voor jongeren. Aangezien zo'n onderzoek op dit ogenblik niet bestaat, zou het vóór de selectie moeten worden uitgevoerd. advies 9863, p. 4 (pdf 6); p. 33 (pdf 35) -
Meld de stoffenlijst aan Europa.
Het notificatieformulier voert de positieve lijst zelf op als een waarborg die de gevolgen van de maatregel beperkt. De lijst staat in de bijlage bij het ministerieel besluit; op het portaal staat alleen het koninklijk besluit. Een waarborg die niet is meegedeeld, kan niet worden getoetst.
Bovendien gaat de maatregel vergezeld van waarborgen om de gevolgen ervan te beperken: • een overgangsregeling; • een duidelijk en voorspelbaar wettelijk kader (positieve lijst van additieven); • algemene en niet-discriminerende toepassing op alle in België in de handel gebrachte producten.
notificatieformulier veld 9c, bestand C, p. 4 — bestand C bevat geen verwijzing naar het ministerieel besluit en geen CAS-nummer -
Zet er een uitverkoopregeling en een herzieningsclausule in.
Nederland deed het eerste: verkopers mochten hun resterende voorraad nog een jaar na de ingangsdatum verkopen. Het tweede vraagt de raad zelf: de positieve lijst moet meegroeien, zodat er in beide richtingen snel op nieuwe gegevens kan worden gereageerd. Geen van beide staat in de ontwerpteksten.
The ban came into effect on 1 January 2023, and vendors were permitted to sell remaining products until 1 January 2024.
Het verbod trad in werking op 1 januari 2023, en verkopers mochten hun resterende producten tot 1 januari 2024 verkopen. Hellmich e.a., Tobacco Control 2026, p. 2, INTRODUCTIONThe positive list of permitted flavourings must be evolutionary so that new information can be responded to quickly, in one direction or the other.
De positieve lijst van toegelaten smaakstoffen moet meegroeien, zodat er snel op nieuwe informatie kan worden gereageerd, in de ene of de andere richting. advies 9863, p. 5 (pdf 7); p. 34 (pdf 36) -
Werk het plan tegen de illegale handel uit, met de begeleidende maatregelen die de raad opsomde.
De raad beveelt met klem aan de handhaving aanzienlijk op te voeren, noemt daarbij invoerders, verkooppunten, online platforms en sociale media, en bepleit afstemming met de buurlanden om grensaankopen te voorkomen. Van de begeleidende maatregelen die hij noodzakelijk achtte, staat er geen enkele in de ontwerpteksten.
To ensure that strict flavour restrictions are effectively implemented, the SHC strongly recommends significantly intensifying enforcement efforts.
Om ervoor te zorgen dat strenge smaakbeperkingen daadwerkelijk worden uitgevoerd, beveelt de HGR met klem aan de handhavingsinspanningen aanzienlijk op te voeren. advies 9863, p. 4 (pdf 6); p. 34 (pdf 36)Finally, the SHC also advocates diplomacy with neighbouring countries to coordinate policies, to prevent cross-border purchases.
Ten slotte bepleit de HGR ook diplomatie met de buurlanden om het beleid af te stemmen en grensaankopen te voorkomen. advies 9863, p. 4 (pdf 6); p. 34 (pdf 36)
Geen van deze vijf vraagt om uitstel van 1 september 2028. De datum blijft; wat wij vragen is een andere lijst, een onderzoek dat eraan voorafgaat, en de bepalingen die er nu niet in staan.
Wat men hiertegen inbrengt
Dit is vertraging in een ander jasje. Een bevraging opzetten, uitvoeren en verwerken kost jaren, en intussen gebeurt er niets.
Ons antwoord
De inwerkingtreding is 1 september 2028; tussen de aanmelding en die datum liggen ruim twee jaar. Wij vragen geen enkele dag uitstel van die datum — wij vragen dat de tijd die er is, wordt gebruikt voor het onderzoek dat de raad als voorwaarde stelde. Gebeurt dat niet, dan gaat de strengste van de twee wegen in zonder dat de andere ooit is onderzocht.
Het steunbewijs · wie het draagt
Wie draagt dit?
Dit staat achteraan, en dat is een keuze. Wie zijn eigen rekening vooropzet, hoeft over volksgezondheid niet meer mee te praten. Wat hier staat, staat er kort en met het label erbij.
Een besluit draagt een prijs, en die prijs is bekend: de overheid heeft haar eigen procedure uitgelegd, met bedragen en termijnen erbij. Wat zij niet heeft geregeld, is wat er met een geregistreerd product gebeurt op de dag dat de lijst ingaat.
De procedure, in de woorden van de dienst zelf
Een product aanmelden kost 200 euro per stuk, de factuur volgt op de indiening en is niet terugvorderbaar, en elke substantiële wijziging kost opnieuw 100 euro.
Hoe je deze figuur leest- De stappen staan in de volgorde van de diareeks waarin de FOD de gewijzigde procedure aan de sector uitlegde. Onder elke stap staat het citaat waarin de dia hem beschrijft.
- De bedragen en termijnen komen uit die diareeks. Zij rapporteert geen metingen: over alle rijen zijn de kolommen aantal, marge en meetjaar leeg, en dat is in het archief zelf vastgelegd.
- De boetevork hoort bij een product dat niet aan het besluit voldoet, en niet bij een verkeerde productnaam.
- De drie punten onderaan zijn vaststellingen op de volledig afgedrukte ontwerpteksten, niet op een zoekopdracht die niets opleverde.
-
Aanmelden
6 6 termijn tussen de notificatie en de datum van in de handel brengen e-sigaretten en navulverpakkingen die genotificeerd worden FOD-infosessie (2023) dia 6 naar de studiepagina maanden
Een product wordt uiterlijk 6 maanden vóór de datum van het in de handel brengen aangemeld. Opname op de positieve lijst is de toelating om het te verkopen.
Six mois avant la date de mise sur le marché -> reste inchangé : mise en liste positive = autorisation de commercialisation
Zes maanden vóór de datum van het in de handel brengen -> blijft ongewijzigd: opname op de positieve lijst = toelating tot commercialisering. dia 6 -
De factuur
200 200 De retributie per nieuwe productnotificatie, gefactureerd vóór de beoordeling, zoals de FOD haar op haar eigen infosessie uitlegde. per product met een nieuw EC-ID FOD-infosessie (2023) dia 9 naar de studiepagina euro per product
Na de indiening volgt de factuur: 200 euro per product met een nieuw EC-ID, niet terugvorderbaar, betaalbaar binnen 30 dagen. De dia gebruikt daarvoor het woord «irrécouvrable»: het bedrag komt niet terug, ook niet als het product wordt afgewezen. «Niet terugvorderbaar» is onze vertaling — het archief vertaalt het woord nergens.
Nouvelle notification : 200€ / produit -> concerne nouvel EC-ID
Nieuwe notificatie: 200 € per product -> betreft een nieuw EC-ID. dia 9Facture fournie après introduction dans EUCEG, irrécouvrable, payable sous 30 jours.
Factuur verstrekt na indiening in EUCEG, niet terugvorderbaar, betaalbaar binnen dertig dagen. dia 9 -
De beoordeling
De dienst kan correcties vragen en producten weigeren. Wordt de capaciteit van het team overschreden, dan komt er naast de positieve lijst een lijst «in behandeling», met producten die worden gedoogd.
En cas de non-conformité, le service Notification pourra demander des corrections et le cas échéant, refuser des produits.
Bij niet-conformiteit kan de dienst Notificatie correcties vragen en in voorkomend geval producten weigeren. dia 8En cas de débordement des capacités de l'équipe Enottab -> Liste en traitement en plus de liste positive (produits tolérés)
Bij overschrijding van de capaciteit van het team Enottab -> een lijst «in behandeling» naast de positieve lijst (gedoogde producten). dia 6 -
Het onderhoud
100 100 retributie voor een substantiële wijziging alle wijzigingen met uitzondering van adreswijzigingen en het indienen van jaarlijkse gegevens FOD-infosessie (2023) dia 9 naar de studiepagina euro per product
Elke substantiële wijziging kost 100 euro per product; de jaarlijkse gegevens kosten 50 euro per product en worden tussen begin januari en begin maart ingediend.
Modification substancielle : 100€ / produit -> toutes modifications à l'exception des changements d'adresse et des introductions de données annuelles
Substantiële wijziging: 100 € per product -> alle wijzigingen met uitzondering van adreswijzigingen en het indienen van jaarlijkse gegevens. dia 9Données annuelles : 50€ / produit (entre 01/01 et 01/03) -> volumes de vente année précedente, préférences consommateurs, études de marché
Jaarlijkse gegevens: 50 € per product (tussen 01/01 en 01/03) -> verkoopvolumes van het voorgaande jaar, consumentenvoorkeuren, marktonderzoek. dia 9 -
Bij niet-conformiteit
120.000 120.000 bovengrens van de mogelijke boete bij een niet-conform product e-sigaretten en navulverpakkingen die niet aan het besluit voldoen FOD-infosessie (2023) dia 15 naar de studiepagina euro
Een product dat niet aan het besluit voldoet, wordt beschouwd als schadelijk in de zin van artikel 18 van de wet van 24 januari 1977. De mogelijke boete loopt van 208 tot 120.000 euro.
Les cigarettes électroniques et les flacons de recharge qui ne répondent pas aux dispositions de cet arrêté sont à considérer comme nuisibles au sens de l'article 18 de la loi du 24 janvier 1977 relative à la protection de la santé des consommateurs en ce qui concerne les denrées alimentaires et les autres produits.
Elektronische sigaretten en navulverpakkingen die niet aan de bepalingen van dit besluit voldoen, moeten als schadelijk worden beschouwd in de zin van artikel 18 van de wet van 24 januari 1977 betreffende de bescherming van de gezondheid van de verbruikers op het stuk van de voedingsmiddelen en andere producten. dia 15Amende possible en cas de produit non conforme : 208 € à 120 000 €
Mogelijke boete bij een niet-conform product: 208 € tot 120 000 €. dia 15
Wat er na die dag niet geregeld is
Drie dingen die in de ontwerpteksten niet voorkomen. Het gaat hier niet om een zoekopdracht zonder treffers: het ontwerp-KB telt vier artikelen, het ontwerp-MB twee, en beide staan in het archief voluit afgedrukt. Onder elk punt staat de bepaling zelf.
-
Niet ingelost
Een uitverkoopregeling. De teksten noemen één datum en geen tweede termijn; over bestaande voorraad staat er niets.
Art. 2. § 1. Dit besluit treedt in werking op 1 september 2028. § 2. Vloeistoffen met of zonder nicotine die niet beantwoorden aan dit besluit mogen na deze datum niet meer in de handel zijn.
ontwerp-MB art. 2, bestand A, p. 5 — de tekst noemt één datum en geen tweede termijn -
Niet ingelost
Een herzieningsclausule of een procedure om de bijlage uit te breiden. Het besluit stelt de lijst vast en bevat geen bepaling om haar te wijzigen.
Artikel 1. De enige toegestane smaakstoffen die als ingrediënten worden gebruikt in vloeistoffen met of zonder nicotine, zijn deze die zijn vastgesteld in bijlage.
ontwerp-MB art. 1, bestand A, p. 5 — het besluit bevat geen bepaling over het wijzigen van de bijlage -
Niet ingelost
De overgangsregeling die het notificatieformulier zelf als waarborg opvoert. Het formulier noemt haar; de besluitteksten noemen één datum.
Bovendien gaat de maatregel vergezeld van waarborgen om de gevolgen ervan te beperken: • een overgangsregeling; • een duidelijk en voorspelbaar wettelijk kader (positieve lijst van additieven); • algemene en niet-discriminerende toepassing op alle in België in de handel gebrachte producten.
notificatieformulier veld 9c, bestand C, p. 4Art. 3. Dit besluit treedt in werking op 1 september 2028. Navulverpakkingen die niet beantwoorden aan dit besluit mogen na deze datum niet meer in de handel zijn.
ontwerp-KB art. 3, bestand A, p. 2
ontwerp-KB art. 1-4 en ontwerp-MB art. 1-2 met bijlage, bestand A, pp. 2 en 5-6
Het ontwerp-MB telt 2 artikelen. Het eerste zegt welke smaakstoffen zijn toegestaan, het tweede zegt vanaf wanneer en dat wat er niet aan beantwoordt daarna niet meer in de handel mag zijn. Daarna houdt de tekst op: over bestaande voorraad, over het wijzigen van de bijlage en over een tweede termijn staat er niets.
Wat men hiertegen inbrengt
Dit zijn de gewone kosten van productregulering. Elke gereguleerde sector betaalt ze, en wie een norm niet haalt, verliest zijn toelating. Daar is niets bijzonders aan.
Ons antwoord
Dat klopt, en wij vragen ook niet om lagere retributies. Het punt is de volgorde en het slot: de betaling gaat aan de beoordeling vooraf en komt niet terug, en de teksten die de nieuwe norm vaststellen zeggen niets over wat er met een reeds toegelaten product gebeurt op de dag dat die norm ingaat. Dat laatste is geen kostenvraag maar een vraag om een bepaling — en het is precies wat wij in de laatste akte vragen.
De bedrijven, en wat het archief over hen draagt
Belanghebbende partij. Dit zijn uitspraken van en over de bezochte onderneming, opgetekend in een krantenartikel achter een betaalmuur, en geen onafhankelijke meting. Het artikel is niet tegen het origineel gecontroleerd.
-
De onderneming volgens het artikel
meer dan 120 meer dan 120 aantal medewerkers van het bedrijf volgens het artikel medewerkers van het bedrijf Gazet van Antwerpen (2026) belanghebbende partij PDF-p. 4 naar de studiepagina
Dat leidde tot het eigen merk HEXA en groeide uit tot een innovatief Belgisch bedrijf met meer dan 120 medewerkers en een netwerk van 50 eigen en franchisewinkels.
Gazet van Antwerpen, 23-07-2026, PDF-p. 4, alinea 5Belangenvermelding bij dit getal: de in het artikel geciteerde Chief Product Officer van deze onderneming is dezelfde persoon als de opdrachtgever van dit dossier. Het medewerkersaantal en het winkelaantal zijn dus uitspraken van de opdrachtgeverzijde, opgetekend door een krant, en geen onafhankelijke meting.
-
Het aandeel van de tabakssmaak in de activiteiten
Deze plek blijft leeg: het archief draagt hiervoor geen bruikbare vindplaats.
-
Het aantal smaken van deze producent
Deze plek blijft leeg: het archief draagt hiervoor geen bruikbare vindplaats.
-
Het werk dat in de Belgische sector aan deze maatregel hangt
700 700 Het aantal banen dat de legale Belgische vapesector volgens haar eigen sectorfederatie draagt. Een raming van een belanghebbende partij: geen telling, geen peiljaar, en de bron zegt niet of het om voltijdse, deeltijdse, directe of indirecte banen gaat. de legale vapesector in België · niet gegeven; de bron noemt geen peiljaar benadering; de bron schrijft «± 700 jobs». Opgave van een belanghebbende partij, zonder onderliggende telling en zonder definitie van «job» zoals de bron dit getal zelf kwalificeert VapeBel (sectorfederatie) (2026) belanghebbende partij bronnenlijst van het campagnedossier (Bijlage 2) naar de studiepagina
± 300 kmo's, ± 700 jobs, ± € 80 mln belastinginkomsten; > 200 speciaalzaken bedreigd
bronnenlijst van het campagnedossier, rubriek «Economische impact»; de verklaring zelf ligt niet in het archiefRaming van de sectorfederatie — belanghebbende partij, geen onafhankelijke meting. De bron geeft geen telling, geen peiljaar, geen definitie van «job» en bij het bedrag geen periode; de verklaring zelf ligt niet in dit archief.
-
De belastinginkomsten die de sector volgens haar federatie oplevert
80.000.000 80.000.000 De belastinginkomsten die diezelfde sector volgens diezelfde federatie oplevert. Zelfde voorbehoud, met één extra: de bron noemt geen belastingsoort en geen periode, dus is het bedrag niet als jaarcijfer te lezen. de legale vapesector in België · niet gegeven; de bron noemt geen peiljaar en geen periode benadering; de bron schrijft «± € 80 mln belastinginkomsten». Opgave van een belanghebbende partij. Zonder periode is het bedrag niet als jaarcijfer te lezen zoals de bron dit getal zelf kwalificeert VapeBel (sectorfederatie) (2026) belanghebbende partij bronnenlijst van het campagnedossier (Bijlage 2) naar de studiepagina
± 300 kmo's, ± 700 jobs, ± € 80 mln belastinginkomsten; > 200 speciaalzaken bedreigd
dezelfde regel van dezelfde bronnenlijst; de bron noemt bij het bedrag geen periode en geen belastingsoortRaming van de sectorfederatie — belanghebbende partij, geen onafhankelijke meting. De bron geeft geen telling, geen peiljaar, geen definitie van «job» en bij het bedrag geen periode; de verklaring zelf ligt niet in dit archief.
Verder gaat het archief niet. Over de sector als geheel is er sinds deze ronde één stuk: een verklaring van de sectorfederatie, met ramingen over haar eigen sector. Die staan hieronder mét dat label, want een raming van een belanghebbende partij is geen telling. Wat er over déze onderneming ontbreekt — het aandeel van de tabakssmaak in haar activiteiten en het aantal smaken dat zij maakt — staat alleen in een persmonitoring die dezelfde federatie liet opstellen, en die is in dit dossier geen bron voor een cijfer. Die twee plekken blijven daarom leeg.
Wat men hiertegen inbrengt
De sector heeft er belang bij dat dit besluit niet doorgaat, dus waarom zou een lezer dit blok geloven?
Ons antwoord
Dat hoeft hij ook niet. Daarom staat dit blok laat, is het het kortste van de site, en draagt elk cijfer erin zichtbaar het label «belanghebbend» — bij de twee sectorramingen zelfs met de woorden «geen onafhankelijke meting» erbij. Wat er niet staat, is er om dezelfde reden niet: geen omzetcijfer, geen cijfer over de Europese marktomvang, en geen enkel bedrag dat de overheid zou mislopen. Daarvoor is er geen onafhankelijke vindplaats, en dan komt het er niet.
Het cijfer dat ons zelf pijn doet
Het getal dat in dit debat het vaakst voor de sector wordt aangevoerd, komt in geen enkele bron voor. Wat er wél is gemeten, staat hier: van alle Belgische dampers rookt meer dan de helft nog steeds.
Hoe je deze figuur leest- Elk figuurtje staat voor één op de honderd Belgische e-sigaretgebruikers van vijftien jaar en ouder, zoals de Gezondheidsenquête hen in 2023-2024 heeft geteld.
- De kleur zegt of iemand nú rookt; het patroon zegt of hij ooit heeft gerookt. Groen tegenover rood is dus nooit het enige verschil — de figuur blijft leesbaar in grijstinten en in zwart-wit.
- De vier groepen sluiten elkaar uit en zijn samen de hele groep. Zij tellen door afronding op tot iets meer dan honderd; de figuurtjes zijn naar honderd cellen herverdeeld.
- Dit zijn percentages van de dampers, geen aantallen personen. Het archief draagt geen Belgisch bevolkingsaantal, dus rekenen wij het niet om.
per honderd Belgische e-sigaretgebruikers van 15 jaar en ouder
- 54,5% 54,5% percentage met een voorgeschiedenis van roken dat nog steeds rookt e-sigaretgebruikers 15 jaar en ouder, België · 2023-2024 Sciensano (2025) p.23 §5.5 naar de studiepagina Heeft een rookverleden en rookt nog steeds
- 24,3% 24,3% percentage met een voorgeschiedenis van roken dat niet meer rookt e-sigaretgebruikers 15 jaar en ouder, België · 2023-2024 Sciensano (2025) p.7; p.23 §5.5 naar de studiepagina Heeft een rookverleden en rookt niet meer
- 15,3% 15,3% percentage zonder voorgeschiedenis van roken dat ook niet rookt e-sigaretgebruikers 15 jaar en ouder, België · 2023-2024 Sciensano (2025) p.23 §5.5 naar de studiepagina Heeft geen rookverleden en rookt niet
- 6,0% 6,0% percentage zonder voorgeschiedenis van roken dat wel rookt e-sigaretgebruikers 15 jaar en ouder, België · 2023-2024 Sciensano (2025) p.23 §5.5 naar de studiepagina Heeft geen rookverleden en rookt wel
rookt nu rookt nu niet
heeft een rookverleden heeft geen rookverleden
e-sigaretgebruikers 15 jaar en ouder, België 2023-2024
De vier groepen sluiten elkaar uit en beslaan samen de hele groep gebruikers. Zij tellen op tot iets meer dan honderd omdat de bron elke waarde afzonderlijk afrondt; de honderd figuurtjes zijn naar rato verdeeld, met de grootste rest eerst.
Een kwart (24,3%) van de gebruikers heeft een voorgeschiedenis van roken en rookt momenteel niet meer.p. 7; p. 23 § 5.5
78,8% van de dampers heeft een rookverleden — maar de grootste groep binnen dat verleden rookt nog altijd mee. De groep die dampt én van de sigaret af is, is de tweede groep van vier. Dat is een kleiner en harder cijfer dan het getal dat het vervangt, en het is het enige dat een Belgische meting draagt.
Wat men hiertegen inbrengt
U laat hier zelf zien dat de e-sigaret bij de meeste gebruikers niet tot stoppen leidt. Dat is een argument vóór strengere regels, niet ertegen.
Ons antwoord
Ja, en daarom staat het er. Wij bestrijden het doel niet, en dit cijfer bestrijdt het ook niet. Wat het wél doet is de tweede groep zichtbaar maken: een kwart van de dampers is met een rookverleden en rookt nu niet meer. Over wat er met díe groep gebeurt als het aanbod naar één smaak gaat, bestaat geen Belgische meting — en dat is precies de bevraging die de raad zelf als voorwaarde stelde.
De grenzen van dit betoog
Wat er dan overblijft
Ná de vraag komt de begrenzing. Wat deze site uitdrukkelijk niet beweert, welke bronnen zij bewust niet gebruikt en wat zij uit haar eigen eerdere versie heeft geschrapt, staat voluit in de methodeverantwoording.
Een betoog is zo sterk als de beweringen die het weigert te doen. De onze staan op naam en op schrift, elk met haar vindplaats erbij.
Wat men hiertegen inbrengt
Als u dit allemaal niet beweert, wat blijft er dan over?
Ons antwoord
Eén vaststelling en één vraag. De vaststelling: de raad legde twee wegen voor, de strengste is gekozen, en de voorwaarde die hij bij de andere stelde is niet vervuld. De vraag zelf staat in deze akte, hierboven. Elke grens die deze site zich stelt, is wat zij daar niet bij nodig heeft — en dus ook niet gebruikt.
De elf grenzen voluit, met de twee lijsten ernaast: wat wij niet gebruiken en wat wij schrapten
Deze vraag is toetsbaar, en dat is met opzet: wijst de bevraging uit dat extra smaken niets toevoegen, dan is de eerste weg de juiste.
Stuur één argument door
Elke akte en elk kerncijfer op deze pagina heeft een eigen adres. Kies er een en kopieer het, of neem de link rechtstreeks uit de lijst eronder.
Naar een akte
- Vanaf 1 september 2028
- Het doel delen we
- De Belgische jongerencijfers
- Eén land deed dit al
- Wat er gebeurde
- Wat de studie zelf concludeert
- Dezelfde jaren in de nationale cijfers
- Het tweede land, drieënhalf jaar later
- Dan handhaven we het
- De schaal van de stroom
- Waaronder het werd aangegeven
- Waar de vape vandaan komt
- En de Belgische regel zelf?
- In deze drie stukken staat geen omschrijving
- De naamgevingstest
- Wat Europa te zien kreeg
- Het register
- Wat de stukken zelf stellen
- Er lagen twee wegen
- De wegwijzer
- De kennishorizon
- Wat het advies zelf concludeert
- Wat wij vragen
- De twee deuren
- De vijf vragen
- Wat een registratie kost
- De sector, met label
- Wie er damt, en wie er rookt
- Wat er dan overblijft
- Stuur één argument door
Naar één cijfer
- 16 — omvang van de Nederlandse positieve lijst voor tabakssmaak
- 3 — Het aantal smaken dat een deel van de werkgroep van de raad naast tabakssmaak zou toelaten, wetenschappelijk geselecteerd — de bovengrens die het advies daarbij in de regel noemt.
- 200 — De retributie per nieuwe productnotificatie, gefactureerd vóór de beoordeling, zoals de FOD haar op haar eigen infosessie uitlegde.
- meer dan 120 — aantal medewerkers van het bedrijf volgens het artikel
- 24,3% — percentage met een voorgeschiedenis van roken dat niet meer rookt
- 54,5% — percentage met een voorgeschiedenis van roken dat nog steeds rookt