Naar de inhoud

Bron van de cijfers

Bureau Beke

Donkere wolken. Een eerste verkenning van illegale vapehandel in Nederland Bureau Beke, in opdracht van het Nederlandse ministerie van VWS, 2025 copyright 2025; het rapport noemt geen publicatiedatum

Soort bron
primaire bron wetenschap of onderzoeksinstituut
Staat van de publicatie
definitieve versie Copyright 2025 op het titelblad; het rapport noemt zelf geen publicatiedatum.
Tegen het origineel gelegd
Ja

Wat hier altijd bij hoort Het rapport geeft voor de illegale marktomvang twee berekeningen naast elkaar (€244,9 mln en €256,9 mln) en kiest er geen. Nooit als één getal.

De figuren bij deze studie

De figuren die op deze bron rusten, elk met haar eigen vraag en haar eigen aantal deelnemers. Wat in het betoog staat is soms een samengestelde of compacte vorm; wie een stap wil natrekken, hoort bij de volledige versie uit te komen — en die staat hier.

Nederland, hetzelfde ministerie, een tweede rapport

Het rapport telt 87% van de bevraagde vapers bij de illegale handel; uit elkaar gelegd rust daarvan maar 2% op de verkoopwijze alleen.

  1. Elke balk is een aandeel van de bevraagde vapers. De zeven combinaties in het bovenste blok sluiten elkaar uit, maar wij tellen ze niet op: die som staat niet in de bron.
  2. Het middelste blok bekijkt elke indicator afzonderlijk, het bovenste blok in gezamenlijkheid — eindnoot 29 van het rapport zegt dat de twee analyses daarom uiteenlopen.
  3. Enkel de verkoopwijze verklaart 2%, terwijl het rapport op die indicator afzonderlijk 72% als legaal boekt. Het schrijft er zelf bij dat het feitelijk de aankoopwijze meet, en aankoop is niet verboden.
  4. Bij de nicotine-indicator is 51% onbekend; het rapport noemt uitspraken over die indicator zelf «lastig».
  5. Smaak telt bij een aankoop in het buitenland als legaal (eindnoot 28): de meeste buurlanden kennen geen smaakverbod. De volumegrens is daarentegen in EU-verband vastgelegd; de balk toont de classificatie van de onderzoekers (71%), en het rapport meet daarnaast rechtstreeks ≥ 49%. Beide staan er, nooit de ene zonder de andere.
  6. Van wie tot de illegale groep is gerekend, behoort 10% volgens het rapport tot een tussencategorie die «formeel niet illegaal, maar wel ongewenst» is; dezelfde groep is elders in het rapport 9% van alle bevraagde vapers. Beide lezingen staan hier, wij kiezen er niet tussen.
  7. Het vierde blok splitst de combinatie e-vloeistof + smaak per leeftijdsgroep (53% tegenover 29%); het aantal bevraagde vapers per leeftijdsgroep staat nergens in het rapport.
  8. Het onderste blok is dezelfde uitsplitsing, breder geteld: het aandeel per leeftijdsgroep dat een vape gebruikt met een of meer illegale indicatoren — 98% bij de tien- tot achttienjarigen, 93% bij de achttien- tot achtentwintigjarigen. Voor de oudste groep drukt het rapport het spiegelbeeld af: 16% valt daar volledig binnen het legale aanbod, wat neerkomt op 84% erbuiten — dat laatste is onze aftrekking en staat daarom niet als balk maar hier, met de arcering van een eigen berekening. Ook hier: het aantal bevraagden per leeftijdsgroep staat nergens in het rapport.
  9. De stippelrand op elke balk betekent: de bron geeft geen marge, en wij rekenen er geen bij.

Bureau Beke 2025 primaire bron definitieve versie onder voorbehoud

De groep

Alle balken behalve het onderste blok zijn aandelen van 501 gewogen bevraagde vapers (2025). Het rapport noemt geen veldwerkperiode en drukt nergens een betrouwbaarheidsinterval af; in het onderste blok is elke balk een aandeel binnen één leeftijdsgroep, en het aantal bevraagden per groep staat nergens in het rapport.

Waaruit de telling bestaat — zeven combinaties die elkaar uitsluiten

Te veel e-vloeistof + smaak anders dan tabak 36% Verkoopwijze + e-vloeistof + smaak 16% Enkel te veel e-vloeistof 13% Enkel smaak anders dan tabak 10% E-vloeistof + verkoopwijze 6% Smaak + verkoopwijze 3% Enkel de verkoopwijze 2%

Elke indicator afzonderlijk — het aandeel dat figuur 3.9 als illegaal boekt

Smaak anders dan tabak 72% Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) 71% Verkoopwijze — feitelijk de aankoopwijze 28% Hoeveelheid nicotine — grotendeels onbekend 1%

De combinatie e-vloeistof + smaak, per leeftijdsgroep — aantal bevraagden per groep niet vermeld

10 tot 18 jaar 53% 18 tot 28 jaar 54% 28 jaar en ouder 29%

Een of meer illegale indicatoren, per leeftijdsgroep — aantal bevraagden per groep niet vermeld

Een of meer illegale indicatoren · 10 tot 18 jaar 98% Een of meer illegale indicatoren · 18 tot 28 jaar 93%

Dit zijn aandelen van bevraagde personen — geen hoeveelheden en geen euro's. De zeven combinatiebalken vormen samen de telling, maar hun som staat niet in de bron en staat dus ook hier niet.

Aandeel van de bevraagde vapers

Stippelrand: de bron geeft geen marge, of de waarde is nog niet tegen het origineel gelegd.

Van de 87% die het rapport bij de illegale handel telt, rust het overgrote deel op twee productkenmerken: 36% combineert te veel e-vloeistof met een smaak anders dan tabak, en enkel de verkoopwijze verklaart maar 2% — afzonderlijk bekeken boekt het rapport op die indicator juist 72% als legaal. De volumegrens is bovendien geen Nederlandse maar een Europese regel: het rapport meet direct dat ≥ 49% van de bevraagde vapers zelf een puffaantal boven de grens opgeeft. Dat product is in de héle Unie al verboden en circuleert toch — een geharmoniseerde smaakregel raakt dat handhavingsprobleem niet.
Het rapport telt 87% van de bevraagde vapers bij de illegale handel; uit elkaar gelegd rust daarvan maar 2% op de verkoopwijze alleen.
Wat het meet Waarde Onzekerheid Noemer Kwaliteit Vindplaats en citaat
combinatie: hoeveelheid e-vloeistof (puffs) overschreden én illegale smaak Te veel e-vloeistof + smaak anders dan tabak 36% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 69, §3.3 In ruim een derde van de gevallen (36%) maken respondenten gebruik van vapes die de toegestane hoeveelheid e-vloeistof (aantal puffs) overschrijden in combinatie met een illegale smaak (anders dan tabak).
combinatie: illegale verkoopwijze én hoeveelheid e-vloeistof overschreden én smaak anders dan tabak Verkoopwijze + e-vloeistof + smaak 16% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, §3.3 Wat volgt, is dat 16 procent van de respondenten gebruikmaakt van vapes afkomstig van de illegale markt, omdat zij vapes verkrijgen die op een illegale wijze zijn verkocht in combinatie met het overschrijden van de toegestane hoeveelheid e-vloeistof en smaak (anders dan tabak).
enkel de hoeveelheid e-vloeistof overschreden Enkel te veel e-vloeistof 13% — n = 63 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, §3.3 Een deel van de respondenten gebruikt vapes van de illegale markt doordat de vapes enkel de hoeveelheid e-vloeistof overschrijden (13%)
enkel niet voldoen aan de legale smaak Enkel smaak anders dan tabak 10% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, §3.3 of enkel niet voldoen aan de legale smaak van vapes (10%)
combinatie: hoeveelheid e-vloeistof én verkoopwijze E-vloeistof + verkoopwijze 6% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, §3.3 en de hoeveelheid e-vloeistof en verkoopwijze (6%)
combinatie: smaak én verkoopwijze Smaak + verkoopwijze 3% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, §3.3 In mindere mate is er sprake van de combinatie van smaak en verkoopwijze (3%)
enkel de verkoopwijze Enkel de verkoopwijze 2% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, §3.3 In 2 procent van de gevallen is sprake van de illegale markt vanwege enkel de verkoopwijze van de vape.
illegaal op de indicator 'smaak' Smaak anders dan tabak 72% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd figuur 3.9, p. 68 Smaak — Illegaal 72%
illegaal op de indicator 'hoeveelheid e-vloeistof (puffs)' Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) 71% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd figuur 3.9, p. 68 Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) — Illegaal 71%
illegaal op de indicator 'verkoopwijze' Verkoopwijze — feitelijk de aankoopwijze 28% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd figuur 3.9, p. 68; toelichting p. 67 blijkt dat iets meer dan een kwart (28%) van de vapers (onder meer) gebruikmaakt van vapes die afkomstig zijn van de illegale markt vanwege de manier waarop de vapes zijn verkocht
illegaal op de indicator 'hoeveelheid nicotine' Hoeveelheid nicotine — grotendeels onbekend 1% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd figuur 3.9, p. 68 Hoeveelheid nicotine — Illegaal 1%
combinatie hoeveelheid e-vloeistof én smaak anders dan tabak 10 tot 18 jaar 53% — n: niet vermeld · vapende jongeren (10 tot 18 jaar) · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, tekstkader Ruim de helft van de jongeren (53%) en jongvolwassenen (54%) maakt gebruik van vapes van de illegale markt door het overschrijden van de toegestane hoeveelheid e-vloeistof (aantal puffs) in combinatie met de smaak (anders dan tabak).
combinatie hoeveelheid e-vloeistof én smaak anders dan tabak 18 tot 28 jaar 54% — n: niet vermeld · vapende jongvolwassenen (18 tot 28 jaar) · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, tekstkader jongvolwassenen (54%)
combinatie hoeveelheid e-vloeistof én smaak anders dan tabak 28 jaar en ouder 29% — n: niet vermeld · vapende volwassenen (28 jaar en ouder) · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, tekstkader Dit geldt voor een aanzienlijk kleiner deel van de volwassenen (28 jaar en ouder); 29 procent.
gebruikt vapes met een of meer illegale indicator(en) Een of meer illegale indicatoren · 10 tot 18 jaar 98% — n: niet vermeld · vapende respondenten van 10 tot 18 jaar · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, tekstkader 'Vapegebruik onder jongeren en jongvolwassenen' toont een nadere analyse onder de vapende respondenten dat een groot deel van de jongeren (10 tot 18 jaar; 98%) en jongvolwassenen (18 tot 28 jaar; 93%) gebruikmaken van vapes met een of meer illegale indicator(en)
gebruikt vapes met een of meer illegale indicator(en) Een of meer illegale indicatoren · 18 tot 28 jaar 93% — n: niet vermeld · vapende respondenten van 18 tot 28 jaar · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 70, tekstkader jongvolwassenen (18 tot 28 jaar; 93%)
aandeel van de bevraagde vapers wier product op de indicator «hoeveelheid e-vloeistof (puffs)» binnen de Europese grens blijft; eigen berekening als het complement van het afgedrukte indicatoraandeel 29% — n: 501 gewogen vapende respondenten — dezelfde noemer als het indicatoraandeel · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Eigen berekening · berekend als 100 − 71% · Eén aftrekking binnen één afgedrukte cel: het rapport boekt het indicatoraandeel als illegaal, en de rest van dezelfde noemer dus niet. Omdat de directe meting van hetzelfde rapport — minimaal negenenveertig procent geeft zélf een puffaantal boven de grens op — een ondergrens is, is dit complement een bóvengrens op wie werkelijk binnen de grens blijft. eigen berekening (100 − het indicatoraandeel), dezelfde tabelcel als het indicatoraandeel Hoeveelheid e-vloeistof (puffs) — Illegaal 71%
aandeel van de bevraagde vapende 28-plussers dat niet volledig binnen het legale aanbod valt; eigen berekening als het complement van het afgedrukte aandeel dat er wél binnen valt 84% — n: niet vermeld — het rapport geeft nergens het aantal bevraagde vapers per leeftijdsgroep · vapende volwassenen (28 jaar en ouder) · 2025 Eigen berekening · berekend als 100 − 16% · Eén aftrekking binnen één afgedrukte cel: het rapport zegt welk deel van deze leeftijdsgroep volledig binnen het legale aanbod valt, en de rest van diezelfde groep dus niet. Geen inhoudelijke aanname. Wat er níet uit volgt is een aantal: het rapport vermeldt nergens hoeveel bevraagde vapers elke leeftijdsgroep telt, en dat voorbehoud reist met dit cijfer mee. p. 70, tekstkader 'Vapegebruik onder jongeren en jongvolwassenen' — eigen berekening (100 − het afgedrukte aandeel) Van deze (volwassen) respondenten, maakt slechts 16 procent gebruik van vapes die toebehoren aan de legale markt.

Nederland, de aankoopkanalen van dezelfde bevraagde vapers

De fysieke winkel in Nederland staat bovenaan de kanalen (37%), vóór de webshop en de winkel over de grens — en het rapport noemt deze cijfers zelf «op zijn minst een ondergrens».

  1. Zeven kanalen uit één vraag; elke respondent kon meerdere antwoorden aankruisen. De percentages zijn aandelen personen, geen verdeling van aankopen.
  2. Het rapport verwacht dat de grootte van de kanalen «op zijn minst een ondergrens» is: de kwalitatieve onderzoeksactiviteiten tonen volgens het rapport unaniem dat sociale media en straatdealers vaker voorkomen dan deze cijfers laten zien.
  3. Achter de winkelbalk: van de aankopen bij een fysieke winkel lijkt 15% een illegale verkoopwijze te betreffen, met 19 keer «onder de toonbank» in de open antwoorden. De vragenlijst reikte dat voorbeeld zelf aan in de hulpvraag — dat hoort er eerlijkheidshalve bij.
  4. Van de webshopkopers gebruikt 52% een webshop die vanuit het buitenland verstuurt — een aandeel van de webshopkopers, niet van alle vapers, en daarom geen balk op deze as.
  5. 15% van de bevraagde vapers koopt uitsluitend fysiek in het buitenland; 89% van die groep koopt vapes met smaak. Van wat het rapport als legaal boekt, is volgens het conclusiehoofdstuk 45% legaal over de grens gekochte smaak; hoofdstuk 3 noemt voor dezelfde grootheid 47%. Beide waarden staan hier.
  6. Bij sociale media loopt het aantal deelnemers in de bron zelf uiteen tussen de tekst en de figuur; de claimkaart bij die balk draagt beide aantallen.
  7. De stippelrand op elke balk betekent: de bron geeft geen marge, en wij rekenen er geen bij.

Bureau Beke 2025 primaire bron definitieve versie onder voorbehoud

De groep

Gevraagd aan 501 gewogen bevraagde vapers (2025); meerdere antwoorden per persoon mogelijk, dus de reeks telt niet op tot honderd.

Waar zij vapes kopen — meerdere antwoorden mogelijk

In een fysieke winkel in Nederland 37% Online, via een webshop 24% In een fysieke winkel in het buitenland 23% Via vrienden of familie 17% Bij een dealer — op straat, op school of elders 8% Anders 5% Via sociale media 4%

Meerdere antwoorden per persoon mogelijk — deze reeks telt niet op tot honderd en is geen verdeling. En zij is volgens de bron zelf «op zijn minst een ondergrens» van de werkelijke omvang per kanaal.

Aandeel van de bevraagde vapers dat dit kanaal noemt

Stippelrand: de bron geeft geen marge, of de waarde is nog niet tegen het origineel gelegd.

In het tweede jaar na de Nederlandse handhavingsdatum bestaan alle routes naast elkaar: 37% koopt in een fysieke winkel in Nederland — waar de open antwoorden 19 keer «onder de toonbank» noemen —, 24% via een webshop, waarvan 52% er een gebruikt die vanuit het buitenland verstuurt, en 23% in een fysieke winkel over de grens. Een nationale smaakregel wordt langs de winkel, de webshop én de grens omzeild — in cijfers die het rapport zelf een ondergrens noemt.
De fysieke winkel in Nederland staat bovenaan de kanalen (37%), vóór de webshop en de winkel over de grens — en het rapport noemt deze cijfers zelf «op zijn minst een ondergrens».
Wat het meet Waarde Onzekerheid Noemer Kwaliteit Vindplaats en citaat
koopt vapes het vaakst in een fysieke winkel in Nederland In een fysieke winkel in Nederland 37% — n = 187 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 92, §6.1; figuur 10.1, p. 155 Respondenten in de bevolkingsvragenlijst geven aan voor het kopen van vapes het vaakst gebruik te maken van een fysieke winkel in Nederland (37%; N=187).
koopt vapes via een online webshop Online, via een webshop 24% — n = 118 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 85, §5.2.1; p. 94, §6.2 Uit de bevolkingsvragenlijst blijkt dat bijna een kwart (24%) van de 501 respondenten vapes via een online webshop koopt.
koopt vapes in een fysieke winkel in het buitenland In een fysieke winkel in het buitenland 23% — n = 113 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 87, §5.2.2; figuur 10.1, p. 155 Van alle vapende respondenten in de bevolkingsvragenlijst geeft bijna een kwart (23%) aan vapes te kopen in een fysieke winkel in het buitenland.
koopt vapes via vrienden of familie Via vrienden of familie 17% — n = 86 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 101, §6.4; figuur 10.1, p. 155 Een daarvan is via vrienden of familie; 17 procent van alle vapende respondenten geeft aan via deze weg vapes te kopen (N=86).
koopt vapes bij een dealer op straat/school/andere locaties Bij een dealer — op straat, op school of elders 8% — n = 38 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 103, §6.5; figuur 10.1, p. 155 8 procent van alle vapende respondenten geeft aan via deze manier vapes te kopen (N=38).
koopt vapes of navulvloeistoffen via een andere weg Anders 5% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 105, §6.5; figuur 10.1, p. 155 Tot slot geeft 5 procent van alle respondenten in de bevolkingsvragenlijst aan dat zij via een andere weg vapes of navulvloeistoffen kopen.
maakt gebruik van sociale media om vapes te kopen Via sociale media 4% — n: 21 (tekst) / 20 (figuur 6.3 en tabel 6.1) · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 95, §6.3; figuur 10.1, p. 155 Op basis van de data uit de bevolkingsvragenlijst blijkt slechts 4 procent (N=21) van alle vapende respondenten gebruik te maken van sociale media om vapes te kopen.

Nederland, alle bevraagde vapers, in het tweede jaar na de handhavingsdatum

De verkoop laat zich niet in de reguliere Nederlandse winkel opsluiten.

  1. Meerdere antwoorden per persoon mogelijk; de reeks telt niet op tot honderd.
  2. De noemers staan per kanaal op de claimkaart, zoals het rapport ze geeft: elk percentage is een aandeel van alle bevraagde vapende respondenten.
  3. De onlineverkoop van tabak en e-sigaretten is in Nederland per 1 juli 2023 integraal verboden, binnenlands en grensoverschrijdend; voor varianten zonder nicotine geldt dat sinds begin 2024. Kopen is voor de consument niet strafbaar — verboden is de verkoopwijze.
  4. Kopen in een buitenlandse winkel is legaal op de plaats van aankoop.
  5. Daar komt bij: 15% van de bevraagde vapers koopt uitsluitend in het buitenland, en zelfs in de reguliere Nederlandse winkel lijkt bij 15% van de aankopen volgens de open antwoorden een illegale verkoopwijze in het spel.

Bureau Beke 2025 primaire bron definitieve versie onder voorbehoud

Groep

Aankoopkanalen van de 501 bevraagde vapende respondenten (2025 — het rapport noemt geen veldwerkperiode). Meerdere antwoorden per persoon mogelijk.

Winkel in Nederland 37% Onlinewebshop — verkoop verboden 24% Winkel over de grens 23% Vrienden of familie 17% Dealer 8% Anders 5% Sociale media 4%
aandeel dat dit kanaal noemt

Stippelrand: de bron geeft geen marge, of de waarde is nog niet tegen het origineel gelegd.

De winkel in Nederland wordt het vaakst genoemd (37%) — daarachter vijf kanalen die geen reguliere Nederlandse winkel zijn, met de webshop (24%) voorop, waar verkoop aan Nederlandse consumenten al integraal verboden is, en de winkel over de grens (23%).
De verkoop laat zich niet in de reguliere Nederlandse winkel opsluiten.
Wat het meet Waarde Onzekerheid Noemer Kwaliteit Vindplaats en citaat
koopt vapes het vaakst in een fysieke winkel in Nederland Winkel in Nederland 37% — n = 187 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 92, §6.1; figuur 10.1, p. 155 Respondenten in de bevolkingsvragenlijst geven aan voor het kopen van vapes het vaakst gebruik te maken van een fysieke winkel in Nederland (37%; N=187).
koopt vapes via een online webshop Onlinewebshop — verkoop verboden 24% — n = 118 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 85, §5.2.1; p. 94, §6.2 Uit de bevolkingsvragenlijst blijkt dat bijna een kwart (24%) van de 501 respondenten vapes via een online webshop koopt.
koopt vapes in een fysieke winkel in het buitenland Winkel over de grens 23% — n = 113 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 87, §5.2.2; figuur 10.1, p. 155 Van alle vapende respondenten in de bevolkingsvragenlijst geeft bijna een kwart (23%) aan vapes te kopen in een fysieke winkel in het buitenland.
koopt vapes via vrienden of familie Vrienden of familie 17% — n = 86 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 101, §6.4; figuur 10.1, p. 155 Een daarvan is via vrienden of familie; 17 procent van alle vapende respondenten geeft aan via deze weg vapes te kopen (N=86).
koopt vapes bij een dealer op straat/school/andere locaties Dealer 8% — n = 38 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 103, §6.5; figuur 10.1, p. 155 8 procent van alle vapende respondenten geeft aan via deze manier vapes te kopen (N=38).
koopt vapes of navulvloeistoffen via een andere weg Anders 5% — n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 105, §6.5; figuur 10.1, p. 155 Tot slot geeft 5 procent van alle respondenten in de bevolkingsvragenlijst aan dat zij via een andere weg vapes of navulvloeistoffen kopen.
maakt gebruik van sociale media om vapes te kopen Sociale media 4% — n: 21 (tekst) / 20 (figuur 6.3 en tabel 6.1) · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Geen marge of niet gecontroleerd p. 95, §6.3; figuur 10.1, p. 155 Op basis van de data uit de bevolkingsvragenlijst blijkt slechts 4 procent (N=21) van alle vapende respondenten gebruik te maken van sociale media om vapes te kopen.

Hetzelfde rapport, in zijn eigen woorden

De onderzoekers brengen de illegale vapehandel voor het eerst in kaart, noemen hun eigen schatting grof en hun rapport een eerste verkenning — en geven hun beleidsconclusies met diezelfde voorzichtigheid.

  1. De eerste rubriek is het rapport zelf: zijn telling, zijn zelfkwalificaties en zijn beleidsconclusies, elk met het citaat waarin het rapport het zegt en de vindplaats erbij.
  2. De tweede rubriek reageert met ándere onderzoeken, nooit met onze eigen weerlegging. De cijfers van dit rapport blijven staan zoals zij zijn.
  3. De derde rubriek is wat er niet in het rapport staat, telkens met het citaat of de vindplaats waaruit dat blijkt.

Bureau Beke 2025 primaire bron definitieve versie

  1. Conclusies en aanbevelingen van de studie

    In de woorden van de auteurs, elk met de vindplaats erbij.

    1. De kerntelling: de overgrote meerderheid van de bevraagde vapers valt onder één of meer illegale indicatoren.

      Het rapport rekent 87% van de bevraagde vapers tot de illegale handel, op grond van vier indicatoren; 13% valt erbuiten. In de meeste gevallen gaat het om een combinatie van drie indicatoren tegelijk. Hoe die telling is opgebouwd — en hoe klein het aandeel is dat enkel op de verkoopwijze rust — staat in de decompositiefiguur bij deze bron.

      Het letterlijke citaat
      De overgrote meerderheid – 87 procent – van de vapepopulatie blijkt op basis van dit onderzoek gebruik te maken van illegale vapes en/of van vapes die via een illegaal verkoopkanaal zijn verstrekt. Daarmee wordt dit percentage tot de illegale markt gerekend. p. 152-153, §10.1.1

      De cijfers hierachter: 87% Aandeel van de bevraagde Nederlandse vapers met een product dat op minstens één van de vier wettelijke indicatoren — smaak, hoeveelheid e-vloeistof, nicotinegehalte of verkoopwijze — buiten de regels valt. Het rapport noemt dit zelf een grove schatting, met voorzichtigheid te lezen. n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Bureau Beke (2025) p. 68 naar de studiepagina 13% maakt gebruik van vapes die onderdeel zijn van de legale vapemarkt n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Bureau Beke (2025) figuur 3.10 naar de studiepagina

      Nog één citaat op de studiepagina

    2. Het rapport noemt zichzelf een eerste verkenning.

      De ondertitel op omslag, titelpagina en colofon luidt «een eerste verkenning», en het conclusiehoofdstuk zegt het met zoveel woorden: dit onderzoek moet als een eerste verkenning worden gezien. Wij lezen elk cijfer uit dit rapport met die status erbij.

      Het letterlijke citaat
      Dit onderzoek moet daarom als een eerste verkenning worden gezien, dat aanknopingspunten biedt voor de aanpak ervan en vervolgonderzoek. p. 151, §10

      Nog één citaat op de studiepagina

    3. De schatting is naar eigen zeggen grof — het rapport herhaalt het van het derde hoofdstuk tot het conclusiehoofdstuk.

      Op vijf plaatsen kwalificeert het rapport zijn eigen cijfermatige uitkomsten: een grove schatting, een ruwe schatting, een globale schatting, en tweemaal de oproep om de resultaten met de nodige voorzichtigheid te lezen. Wij nemen die kwalificatie over, overal waar deze site een cijfer uit dit rapport toont.

      Het letterlijke citaat
      De schatting die we in dit hoofdstuk doen, moet als een grove schatting worden gezien. We willen dan ook met klem benadrukken dat de resultaten in dit hoofdstuk met de nodige voorzichtigheid moeten worden behandeld. p. 47-48, inleiding hoofdstuk 3

      Nog 2 citaten op de studiepagina

    4. Een tiende van de illegaal getelde groep is volgens het rapport formeel niet illegaal.

      Binnen de illegaal getelde groep onderscheidt het rapport een tussencategorie: bij 10% van die groep gaat het om vapes die fysiek in het buitenland zijn gekocht en daar legaal zijn verkregen. Elders telt het rapport diezelfde groep als 9% van alle bevraagde vapers — twee lezingen van dezelfde groep, die wij allebei tonen en niet mengen.

      Het letterlijke citaat
      Bij 10 procent van deze 87 procent gaat het om een 'tussencategorie' die formeel niet illegaal is, maar wel ongewenst en ondermijnend aan de Nederlandse wet- en regelgeving. p. 152-153, §10.1.1

      De cijfers hierachter: 10% van de tot de illegale markt gerekende respondenten betreft in feite de tussencategorie respondenten die tot de illegale markt zijn gerekend · 2025 Bureau Beke (2025) p. 69 naar de studiepagina 9% behoort tot de 'tussencategorie': buitenlandse fysieke aankoop met overschrijding van nicotinegehalte en/of hoeveelheid e-vloeistof n = 43 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Bureau Beke (2025) p. 67 naar de studiepagina

      Nog één citaat op de studiepagina

    5. De gemeten kanalen zijn volgens het rapport op zijn minst een ondergrens.

      Bij de rangorde van aankoopkanalen — de fysieke winkel in Nederland bovenaan, dan de webshop en de winkel over de grens — schrijft het rapport dat de kwalitatieve onderzoeksactiviteiten unaniem tonen dat sociale media en straatdealers vaker voorkomen dan de vragenlijst laat zien. Voor kwantitatieve data in het algemeen trekt het dezelfde grens: die geven hoogstens een minimaal beeld, omdat illegale handel een haaldelict is.

      Het letterlijke citaat
      De verwachting is dat de grootte van de kanalen in onderstaand figuur op zijn minst een ondergrens is van de daadwerkelijke omvang. p. 154-155, bij figuur 10.1

      Nog 2 citaten op de studiepagina

    6. De beleidsconclusies: een totaalverbod gaat de illegale handel niet tegen, en accijns lost er niets aan op.

      In de aanbevelingen schrijft het rapport dat een totaalverbod op vapes de illegale handel naar verwachting van de respondenten zou vergroten, en dat een gebruiksbelasting voor de illegale handel niets oplost en die misschien zelfs laat toenemen. Bij die laatste passage haalt het een RIVM-schatting aan — ruim 60 procent van de tabaksproducten die Nederlanders roken zou in 2024 uit het buitenland komen — zonder eindnoot en zonder corresponderende verwijzing in de literatuurlijst. Die vaststelling hoort bij het citaat, en daarom staat zij hier.

      Het letterlijke citaat
      Verder zal een totaalverbod op vapes de illegale handel ook niet tegengaan; naar verwachting van de respondenten zal de handel in het illegale circuit dan vergroten en zullen de gezondheidsrisico's alleen maar toenemen. p. 162, §10.2.1

      De cijfers hierachter: ruim 60 van alle tabaksproducten die Nederlanders roken komt naar schatting uit het buitenland, volgens onderzoek van het RIVM (geen eindnoot bij dit cijfer) tabaksproducten die Nederlanders roken · 2024 Bureau Beke (2025) p. 163 naar de studiepagina

      Nog één citaat op de studiepagina

  2. Wat andere studies daar tegenover zetten

    Elke reactie hoort bij één aanbeveling en komt uit een ander onderzoek. Zij gaat over de voorgestelde maatregel, niet over de metingen van deze studie.

    1. Een tweede meting laat zien dat een smaakverbod het gebruik van verboden smaken wél drukt.

      Bij conclusie 1 hierboven

      Wie uit de telling hierboven afleidt dat het Nederlandse verbod niets heeft veranderd, legt haar naast iets dat zij niet meet: dit rapport kent geen meting van vóór het verbod. Een peer-reviewde studie bij mensen die vóór het verbod al minstens maandelijks dampten mat die verandering wél: het gebruik van nu verboden smaken daalde van 91,3% naar 47,2%, negen maanden na de handhavingsdatum. Twee onderzoeken, twee vragen — de een telt kenmerken op één moment, de ander meet verandering bij bestaande gebruikers.

      Het letterlijke citaat
      We conclude that the Dutch e-cigarette flavour ban effectively reduced vaping among both youth and adult users of e-cigarettes, without prompting widespread substitution with potentially more harmful products, such as cigarettes. Wij concluderen dat het Nederlandse smaakverbod voor e-sigaretten het dampen onder zowel jonge als volwassen gebruikers van e-sigaretten effectief heeft verminderd, zonder dat het tot een brede overstap naar mogelijk schadelijker producten zoals sigaretten heeft geleid. RIVM-studie 1 april 2026 peer-reviewed vooraf online ná het advies van de Hoge Gezondheidsraad van 5 november 2025 Hellmich e.a., Tobacco Control 2026, p. 8, kop CONCLUSION

      De cijfers hierachter: 91,3% prevalentie voor het verbod van: Now banned (Flavour use) n: niet vermeld voor de gepoolde rij; AYA n=517; Adults n=415 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2023 (retrospectief gerapporteerd in september 2024) 89,3 tot 93,3% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina 47,2% Aandeel van de mensen die vóór het Nederlandse verbod minstens maandelijks dampten, dat negen maanden later nog een smaak gebruikte die het verbod raakt. n: niet vermeld voor de gepoolde rij; AYA n=517; Adults n=415 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) 42,5 tot 51,9% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina

    2. Een jongerenmonitor in hetzelfde land ziet de gewone winkel eveneens bovenaan de kanalen.

      Bij conclusie 5 hierboven

      Bij de maandelijkse vapers van twaalf tot en met vijfentwintig jaar staan vrienden of bekenden (31%) en de tabakswinkel of vapeshop (30%) bovenaan; bij de groep die alleen smaakjesvapes gebruikt, wisselt de rangorde en staat de winkel eerste (28% tegenover 26%). Dat spoort met de winkelbevinding hierboven: de omzeiling loopt óók binnen de Nederlandse detailhandel. Over aankopen over de grens zegt deze monitor niets — haar vragenlijst kent daarvoor geen antwoordoptie, dus zij is geen steun en geen weerlegging van het grensbeeld.

      Het letterlijke citaat
      Van de jongeren die maandelijks vapen en alleen smaakjesvapes gebruiken (n= 309) kopen de meeste jongeren de vapes in een tabakswinkel of vapeshop (28%) of via vrienden of bekenden (26%). Trimbos april 2026 primaire bron definitieve versie ná het advies van de Hoge Gezondheidsraad van 5 november 2025 Trimbos-instituut, Jongerenmonitor, p. 12, «Het kopen van smaakjesvapes»

      De cijfers hierachter: 31% koopt vapes meestal via vrienden of bekenden n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina 30% koopt vapes meestal in een tabakswinkel/vapeshop n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina 28% koopt de vapes in een tabakswinkel of vapeshop n = 309 · maandelijkse vapers die alleen smaakjesvapes gebruiken · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina 26% koopt de vapes via vrienden of bekenden n = 309 · maandelijkse vapers die alleen smaakjesvapes gebruiken · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina

  3. Wat de studie uitdrukkelijk niet meet

    De grenzen die de auteurs zelf om hun bevindingen leggen, in hun eigen bewoording.

    1. Er staat geen veldwerkperiode en geen responspercentage in.

      Het rapport noemt de start van het onderzoek en de looptijd van de sociale media-analyse, maar nergens wanneer de bevolkingsvragenlijst in het veld stond, en nergens welk deel van de aangeschreven panelleden haar invulde. De enige datum die er wél staat, is de startdatum van het onderzoek — het citaat hieronder is de zin die haar draagt.

      Het letterlijke citaat
      Sinds de start van het onderzoek op 21 april 2025 zijn er vijf online vergaderingen geweest. p. 199-200, bijlage 1
    2. Er staat geen betrouwbaarheidsinterval bij enig afzonderlijk percentage.

      Bij geen enkel percentage drukt het rapport een marge of interval af. Wat er wél staat: het betrouwbaarheidsniveau en de foutmarge waarmee vooraf de minimale steekproefomvang is bepaald, en de drempel waarbij het rapport van significantie spreekt. Daarom tekent deze site nergens een marge bij een cijfer uit dit rapport, en draagt elke balk de stippelrand.

      Het letterlijke citaat
      De steekproef bestaat uit 5.529 respondenten uit een onderzoekspopulatie van 16.458.145 personen. Bij een betrouwbaarheidsniveau van 95 procent en een standaard foutmarge van 5 procent zou een minimale steekproef van ongeveer 385 respondenten volstaan. p. 191, bijlage 1

      Nog één citaat op de studiepagina

    3. Er staat geen aantal respondenten per leeftijdsgroep binnen de vapende respondenten in.

      De leeftijdssplitsingen — ook die in de decompositiefiguur bij deze bron — staan in het rapport zonder het aantal bevraagde vapers per leeftijdsgroep. Tabel B1.1 geeft zulke aantallen alleen voor de hele steekproef, niet voor de vapers. Elke leeftijdsuitsplitsing uit dit rapport draagt op deze site daarom dat voorbehoud, zichtbaar in de figuur zelf.

      Het letterlijke citaat
      Ruim de helft van de jongeren (53%) en jongvolwassenen (54%) maakt gebruik van vapes van de illegale markt door het overschrijden van de toegestane hoeveelheid e-vloeistof (aantal puffs) in combinatie met de smaak (anders dan tabak). p. 70, tekstkader — het kader noemt bij geen van de percentages een aantal respondenten
    4. Er bestaat geen meting van vóór het verbod om deze cijfers tegen af te zetten.

      Alle cijfers komen uit één meting in 2025, terwijl het Nederlandse smaakverbod op 1 januari 2023 in werking trad en vanaf 1 januari 2024 werd gehandhaafd. Het rapport is naar eigen zeggen het eerste onderzoek naar dit fenomeen; een nulmeting waartegen een toe- of afname te toetsen valt, bestaat dus niet. Dat is onze vaststelling bij het lezen — het citaat hieronder draagt het feit waarop zij rust.

      Het letterlijke citaat
      Voordat we ingaan op de conclusies is het belangrijk om te benadrukken dat dit de eerste keer is dat er onderzoek is gedaan naar de illegale vapehandel in Nederland. p. 151, §10
    5. Doorvoer, wélk buitenland en het aantal webshops blijven buiten beeld.

      De omvangschatting telt geen uitgaven voor doorvoer mee. Bij aankopen over de grens is niet gevraagd om welk land het gaat, het rapport heeft geen zicht op het totale aantal webshops, en wat respondenten precies verstaan onder vapes die «illegaal» worden verkocht, is onbekend gebleven. Sociale mediaplatforms, scholen en fysieke verkooppunten zijn niet als interviewrespondenten betrokken.

      Het letterlijke citaat
      Een belangrijke kanttekening bij deze omvang in euro's is dat de uitgaven aan vapes die bestemd zijn voor doorvoer hierin niet zijn meegenomen. p. 65, §3.2.2

      Nog 2 citaten op de studiepagina

Alle rubrieken met de volledige citaten en vertalingen

Naar de ruwe data van deze studie