Bureau Beke

1 De kerntelling: de overgrote meerderheid van de bevraagde vapers valt onder één of meer illegale indicatoren.

Het rapport rekent 87% van de bevraagde vapers tot de illegale handel, op grond van vier indicatoren; 13% valt erbuiten. In de meeste gevallen gaat het om een combinatie van drie indicatoren tegelijk. Hoe die telling is opgebouwd — en hoe klein het aandeel is dat enkel op de verkoopwijze rust — staat in de decompositiefiguur bij deze bron.

De overgrote meerderheid – 87 procent – van de vapepopulatie blijkt op basis van dit onderzoek gebruik te maken van illegale vapes en/of van vapes die via een illegaal verkoopkanaal zijn verstrekt. Daarmee wordt dit percentage tot de illegale markt gerekend. p. 152-153, §10.1.1

In de meeste gevallen is er sprake van een combinatie van drie illegale indicatoren: 1. Te grote hoeveelheid e-vloeistof (aantal puffs) 2. (Zoete) smaak anders dan tabak 3. Verkoop via een illegaal kanaal (zoals online) p. 152-153, §10.1.1; vrijwel gelijkluidend p. 73

De cijfers hierachter: 87% 87% Aandeel van de bevraagde Nederlandse vapers met een product dat op minstens één van de vier wettelijke indicatoren — smaak, hoeveelheid e-vloeistof, nicotinegehalte of verkoopwijze — buiten de regels valt. Het rapport noemt dit zelf een grove schatting, met voorzichtigheid te lezen. n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Bureau Beke (2025) p. 68 naar de studiepagina → 13% 13% maakt gebruik van vapes die onderdeel zijn van de legale vapemarkt n = 501 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Bureau Beke (2025) figuur 3.10 naar de studiepagina →

2 Het rapport noemt zichzelf een eerste verkenning.

De ondertitel op omslag, titelpagina en colofon luidt «een eerste verkenning», en het conclusiehoofdstuk zegt het met zoveel woorden: dit onderzoek moet als een eerste verkenning worden gezien. Wij lezen elk cijfer uit dit rapport met die status erbij.

Dit onderzoek moet daarom als een eerste verkenning worden gezien, dat aanknopingspunten biedt voor de aanpak ervan en vervolgonderzoek. p. 151, §10

Donkere wolken is het eerste, verkennende onderzoeksrapport dat de illegale vapehandel in Nederland in beeld brengt achterflap (p. 1 en p. 223)

3 De schatting is naar eigen zeggen grof — het rapport herhaalt het van het derde hoofdstuk tot het conclusiehoofdstuk.

Op vijf plaatsen kwalificeert het rapport zijn eigen cijfermatige uitkomsten: een grove schatting, een ruwe schatting, een globale schatting, en tweemaal de oproep om de resultaten met de nodige voorzichtigheid te lezen. Wij nemen die kwalificatie over, overal waar deze site een cijfer uit dit rapport toont.

De schatting die we in dit hoofdstuk doen, moet als een grove schatting worden gezien. We willen dan ook met klem benadrukken dat de resultaten in dit hoofdstuk met de nodige voorzichtigheid moeten worden behandeld. p. 47-48, inleiding hoofdstuk 3

Aangezien het een grove schatting betreft, moeten de resultaten met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. p. 152, §10.1.1

We willen dan ook met klem stellen dat met name de cijfermatige conclusies met enige voorzichtigheid betracht moeten worden. p. 151-152, §10

4 Een tiende van de illegaal getelde groep is volgens het rapport formeel niet illegaal.

Binnen de illegaal getelde groep onderscheidt het rapport een tussencategorie: bij 10% van die groep gaat het om vapes die fysiek in het buitenland zijn gekocht en daar legaal zijn verkregen. Elders telt het rapport diezelfde groep als 9% van alle bevraagde vapers — twee lezingen van dezelfde groep, die wij allebei tonen en niet mengen.

Bij 10 procent van deze 87 procent gaat het om een 'tussencategorie' die formeel niet illegaal is, maar wel ongewenst en ondermijnend aan de Nederlandse wet- en regelgeving. p. 152-153, §10.1.1

Juridisch behoren deze vapes echter niet tot de (illegale) Nederlandse markt, omdat ze niet in Nederland zijn gekocht en er geen verbod is om deze vapes mee te nemen naar Nederland en te bezitten. p. 69, §3.3

De cijfers hierachter: 10% 10% van de tot de illegale markt gerekende respondenten betreft in feite de tussencategorie respondenten die tot de illegale markt zijn gerekend · 2025 Bureau Beke (2025) p. 69 naar de studiepagina → 9% 9% behoort tot de 'tussencategorie': buitenlandse fysieke aankoop met overschrijding van nicotinegehalte en/of hoeveelheid e-vloeistof n = 43 · 501 gewogen vapende respondenten · 2025 Bureau Beke (2025) p. 67 naar de studiepagina →

5 De gemeten kanalen zijn volgens het rapport op zijn minst een ondergrens.

Bij de rangorde van aankoopkanalen — de fysieke winkel in Nederland bovenaan, dan de webshop en de winkel over de grens — schrijft het rapport dat de kwalitatieve onderzoeksactiviteiten unaniem tonen dat sociale media en straatdealers vaker voorkomen dan de vragenlijst laat zien. Voor kwantitatieve data in het algemeen trekt het dezelfde grens: die geven hoogstens een minimaal beeld, omdat illegale handel een haaldelict is.

De verwachting is dat de grootte van de kanalen in onderstaand figuur op zijn minst een ondergrens is van de daadwerkelijke omvang. p. 154-155, bij figuur 10.1

Kwantitatieve data geven onzes inziens namelijk op zijn hoogst een minimaal beeld van het fenomeen. Dat komt omdat illegale (vape) handel een zogenaamd haaldelict is. p. 196, bijlage 1

Voorgaande ruwe schatting tekent daarmee naar ons inzien op zijn minst een ondergrens van de totale uitgaven die worden gedaan op de vapemarkt. p. 65, §3.2.2

6 De beleidsconclusies: een totaalverbod gaat de illegale handel niet tegen, en accijns lost er niets aan op.

In de aanbevelingen schrijft het rapport dat een totaalverbod op vapes de illegale handel naar verwachting van de respondenten zou vergroten, en dat een gebruiksbelasting voor de illegale handel niets oplost en die misschien zelfs laat toenemen. Bij die laatste passage haalt het een RIVM-schatting aan — ruim 60 procent van de tabaksproducten die Nederlanders roken zou in 2024 uit het buitenland komen — zonder eindnoot en zonder corresponderende verwijzing in de literatuurlijst. Die vaststelling hoort bij het citaat, en daarom staat zij hier.

Verder zal een totaalverbod op vapes de illegale handel ook niet tegengaan; naar verwachting van de respondenten zal de handel in het illegale circuit dan vergroten en zullen de gezondheidsrisico's alleen maar toenemen. p. 162, §10.2.1

Gezien de resultaten van dit onderzoek waaruit is gebleken dat het overgrote deel van de markt illegaal is (87%), zal dit voor de illegale handel niets oplossen, misschien zelfs wel laten toenemen. p. 163, §10.2.1, over de voorgenomen accijns

De cijfers hierachter: ruim 60 ruim 60 van alle tabaksproducten die Nederlanders roken komt naar schatting uit het buitenland, volgens onderzoek van het RIVM (geen eindnoot bij dit cijfer) tabaksproducten die Nederlanders roken · 2024 Bureau Beke (2025) p. 163 naar de studiepagina →

1 Een tweede meting laat zien dat een smaakverbod het gebruik van verboden smaken wél drukt.

Bij conclusie 1 hierboven

Wie uit de telling hierboven afleidt dat het Nederlandse verbod niets heeft veranderd, legt haar naast iets dat zij niet meet: dit rapport kent geen meting van vóór het verbod. Een peer-reviewde studie bij mensen die vóór het verbod al minstens maandelijks dampten mat die verandering wél: het gebruik van nu verboden smaken daalde van 91,3% naar 47,2%, negen maanden na de handhavingsdatum. Twee onderzoeken, twee vragen — de een telt kenmerken op één moment, de ander meet verandering bij bestaande gebruikers.

We conclude that the Dutch e-cigarette flavour ban effectively reduced vaping among both youth and adult users of e-cigarettes, without prompting widespread substitution with potentially more harmful products, such as cigarettes. Wij concluderen dat het Nederlandse smaakverbod voor e-sigaretten het dampen onder zowel jonge als volwassen gebruikers van e-sigaretten effectief heeft verminderd, zonder dat het tot een brede overstap naar mogelijk schadelijker producten zoals sigaretten heeft geleid. RIVM-studie 1 april 2026 peer-reviewed vooraf online ná het advies van de Hoge Gezondheidsraad van 5 november 2025 Hellmich e.a., Tobacco Control 2026, p. 8, kop CONCLUSION

De cijfers hierachter: 91,3% 91,3% prevalentie voor het verbod van: Now banned (Flavour use) n: niet vermeld voor de gepoolde rij; AYA n=517; Adults n=415 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2023 (retrospectief gerapporteerd in september 2024) 89,3 tot 93,3% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina → 47,2% 47,2% Aandeel van de mensen die vóór het Nederlandse verbod minstens maandelijks dampten, dat negen maanden later nog een smaak gebruikte die het verbod raakt. n: niet vermeld voor de gepoolde rij; AYA n=517; Adults n=415 · alle deelnemers die voor het verbod minstens maandelijks e-sigaretten gebruikten, Nederland (beide leeftijdsgroepen gepoold) · 2024 (september) 42,5 tot 51,9% ≈95%-interval, door ons omgerekend uit de standaardfout (±1,96×SE) RIVM-studie (2026) Tabel 1 (p. 4) naar de studiepagina →

2 Een jongerenmonitor in hetzelfde land ziet de gewone winkel eveneens bovenaan de kanalen.

Bij conclusie 5 hierboven

Bij de maandelijkse vapers van twaalf tot en met vijfentwintig jaar staan vrienden of bekenden (31%) en de tabakswinkel of vapeshop (30%) bovenaan; bij de groep die alleen smaakjesvapes gebruikt, wisselt de rangorde en staat de winkel eerste (28% tegenover 26%). Dat spoort met de winkelbevinding hierboven: de omzeiling loopt óók binnen de Nederlandse detailhandel. Over aankopen over de grens zegt deze monitor niets — haar vragenlijst kent daarvoor geen antwoordoptie, dus zij is geen steun en geen weerlegging van het grensbeeld.

Van de jongeren die maandelijks vapen en alleen smaakjesvapes gebruiken (n= 309) kopen de meeste jongeren de vapes in een tabakswinkel of vapeshop (28%) of via vrienden of bekenden (26%). Trimbos april 2026 primaire bron definitieve versie ná het advies van de Hoge Gezondheidsraad van 5 november 2025 Trimbos-instituut, Jongerenmonitor, p. 12, «Het kopen van smaakjesvapes»

De cijfers hierachter: 31% 31% koopt vapes meestal via vrienden of bekenden n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina → 30% 30% koopt vapes meestal in een tabakswinkel/vapeshop n = 385 · maandelijkse vapers 12 t/m 25 jaar · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina → 28% 28% koopt de vapes in een tabakswinkel of vapeshop n = 309 · maandelijkse vapers die alleen smaakjesvapes gebruiken · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina → 26% 26% koopt de vapes via vrienden of bekenden n = 309 · maandelijkse vapers die alleen smaakjesvapes gebruiken · 2025 Trimbos (2026) p. 12 naar de studiepagina →

1 Er staat geen veldwerkperiode en geen responspercentage in.

Het rapport noemt de start van het onderzoek en de looptijd van de sociale media-analyse, maar nergens wanneer de bevolkingsvragenlijst in het veld stond, en nergens welk deel van de aangeschreven panelleden haar invulde. De enige datum die er wél staat, is de startdatum van het onderzoek — het citaat hieronder is de zin die haar draagt.

Sinds de start van het onderzoek op 21 april 2025 zijn er vijf online vergaderingen geweest. p. 199-200, bijlage 1

2 Er staat geen betrouwbaarheidsinterval bij enig afzonderlijk percentage.

Bij geen enkel percentage drukt het rapport een marge of interval af. Wat er wél staat: het betrouwbaarheidsniveau en de foutmarge waarmee vooraf de minimale steekproefomvang is bepaald, en de drempel waarbij het rapport van significantie spreekt. Daarom tekent deze site nergens een marge bij een cijfer uit dit rapport, en draagt elke balk de stippelrand.

De steekproef bestaat uit 5.529 respondenten uit een onderzoekspopulatie van 16.458.145 personen. Bij een betrouwbaarheidsniveau van 95 procent en een standaard foutmarge van 5 procent zou een minimale steekproef van ongeveer 385 respondenten volstaan. p. 191, bijlage 1

Wanneer we in dit onderzoek spreken over 'significant', doelen we op een significantie bij een p-waarde van 0,05. p. 195, bijlage 1

3 Er staat geen aantal respondenten per leeftijdsgroep binnen de vapende respondenten in.

De leeftijdssplitsingen — ook die in de decompositiefiguur bij deze bron — staan in het rapport zonder het aantal bevraagde vapers per leeftijdsgroep. Tabel B1.1 geeft zulke aantallen alleen voor de hele steekproef, niet voor de vapers. Elke leeftijdsuitsplitsing uit dit rapport draagt op deze site daarom dat voorbehoud, zichtbaar in de figuur zelf.

Ruim de helft van de jongeren (53%) en jongvolwassenen (54%) maakt gebruik van vapes van de illegale markt door het overschrijden van de toegestane hoeveelheid e-vloeistof (aantal puffs) in combinatie met de smaak (anders dan tabak). p. 70, tekstkader — het kader noemt bij geen van de percentages een aantal respondenten

4 Er bestaat geen meting van vóór het verbod om deze cijfers tegen af te zetten.

Alle cijfers komen uit één meting in 2025, terwijl het Nederlandse smaakverbod op 1 januari 2023 in werking trad en vanaf 1 januari 2024 werd gehandhaafd. Het rapport is naar eigen zeggen het eerste onderzoek naar dit fenomeen; een nulmeting waartegen een toe- of afname te toetsen valt, bestaat dus niet. Dat is onze vaststelling bij het lezen — het citaat hieronder draagt het feit waarop zij rust.

Voordat we ingaan op de conclusies is het belangrijk om te benadrukken dat dit de eerste keer is dat er onderzoek is gedaan naar de illegale vapehandel in Nederland. p. 151, §10

5 Doorvoer, wélk buitenland en het aantal webshops blijven buiten beeld.

De omvangschatting telt geen uitgaven voor doorvoer mee. Bij aankopen over de grens is niet gevraagd om welk land het gaat, het rapport heeft geen zicht op het totale aantal webshops, en wat respondenten precies verstaan onder vapes die «illegaal» worden verkocht, is onbekend gebleven. Sociale mediaplatforms, scholen en fysieke verkooppunten zijn niet als interviewrespondenten betrokken.

Een belangrijke kanttekening bij deze omvang in euro's is dat de uitgaven aan vapes die bestemd zijn voor doorvoer hierin niet zijn meegenomen. p. 65, §3.2.2

Vijf keer is genoemd dat vapes 'illegaal' worden verkocht, maar wat respondenten hier precies onder verstaan is onbekend gebleven. p. 93, §6.1

In dit onderzoek is gekozen voor een brede verkenning van de illegale vapehandel, waardoor relatief oppervlakkig is ingegaan op de rol en verantwoordelijkheid van specifieke sectoren zoals sociale mediaplatforms, scholen en fysieke verkooppunten. Deze actoren zijn niet betrokken als zijnde interviewrespondenten in dit onderzoek. p. 170, §10.3.3